Ngũ Quả Ngày Tết (Đ.Văn)
Trịnh Bình An
Trong văn hóa Á Đông, số 5 có ý nghĩa tượng trưng đặc biệt.
Đó có thể là Ngũ Hành : Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, và Thổ.
Đó có thể là Ngũ Phúc : Phú (giàu có), Quý (sang cả), Thọ (sống lâu), Khang (khỏe mạnh), và Ninh (an toàn).
Trong kinh Vu Lan Bồn do Đức Phật thuyết pháp. Để cứu mẹ khỏi kiếp ngạ quỷ, Mục Kiền Liên cần chuẩn bị các lễ vật để cúng dường chư Tăng. Trong đó, có ngũ quả.
Rằm tháng bảy là ngày Tự Tứ.
Mười phương Tăng đều dự lễ này.
Phải toan sắm sửa chớ chầy,
Thức ăn trăm món, trái cây năm màu.
Ngũ quả (5 loại trái cây) tượng trưng cho Ngũ Căn-Ngũ Lực : Tín, Tấn, Niệm, Định và Tuệ.
Trong việc chọn ngũ quả thể hiện lòng thành dâng cúng tổ tiên, thần thánh, người dân miền Nam Việt Nam đã có cách chơi chữ thú vị theo cách “đồng âm, khác nghĩa”.
Đó là dùng 5 loại trái cây : mãng cầu, thơm, dừa, đu đủ, và xoài.
Tên 5 loại trái cây đó ghép lại, đọc thành : Cầu Thơm Vừa Đủ Xài.
Bởi, theo cách phát âm của người miền Nam, “vừa” đọc là “dừa”, còn “xoài” đọc là “xài”.
Có người thay trái thơm bằng trái sung, khi ghép lại, thành : Cầu Sung Vừa Đủ Xài.
Cũng vì thế, người dân Nam bộ thường tránh chưng những thứ trái cây có tên “nghe” xui xẻo, như trái chuối, vì “chuối” đọc thành “chúi”, tức “chúi nhủi”, cắm đầu xuống, tức thất bại.
Trái lê là “lê lết”, hàm ý không khá nổi.
Trái táo, là trái nhập từ Pháp, có tên Tây là “pomme“. Người Việt đọc là “bom”, nghe lại giống tiếng Anh là “bomb”, tức trái bom nổ. Chơi chữ tới 3 tầng lận !
Sầu riêng không được chưng, vì có chữ “sầu”. Còn ớt chắc không được vì “cay như ớt”. Mướp lại càng không, vì là… “rách như xơ mướp” !
Cam, quýt thì sao ? Tục ngữ có câu : “Quýt làm, cam chịu”, hàm ý mình phải chịu oan ức vì lỗi người khác làm ra.
Thế nhưng, cũng có người cắc cớ, dùng những loại quả đặc biệt
Vú sữa, Măng cụt, Dừa, Đu đủ, trái Vải, và Sầu riêng.
Mâm “lục quả” này, hẳn dành riêng cho quý vị đàn ông “hảo ngọt”
***
Nhân dịp Xuân về, xin tặng quý độc giả ba bài thơ “Ngũ Quả”.
Tết Bình An
Cầu mong năm mới yên vui.
Vừa lòng tất cả mọi người lạ quen.
Đủ đầy gạo, muối, thuốc men.
Xài tiền làm phước, càng thêm nhiều tiền
***
Tết Thịnh Vượng
Cầu cho thiên hạ nơi nơi.
Vừa giàu, vừa khỏe, lại vừa tâm an.
Đủ đầy hạnh phước thế gian.
Thơm danh người thiện đa mang việc đời.
***
Tết Thái Hòa
Cầu tình yêu ấy mãi tươi mầu.
Sung sướng bên nhau thật dài lâu.
Vừa nhiều tiền bạc, vừa nhiều phước.
Đủ cả cháu con, đủ rể dâu.
Xài hoài vẫn giầu…
Trịnh Bình An
(Tháng Giêng-Giáp Thìn-2024
Mâm ngũ quả ngày Tết
Sương Lam
Chỉ còn mấy tuần nữa là đến Tết Nguyên Đán. Năm nay là năm Giáp Thìn, năm con Rồng 2024.
Người viết cũng thích đi sưu tầm những gì liên quan đến Tết để giới thiệu với bạn bè đọc cho vui.
Đề tài mâm ngũ quả là một trong những đề tài mà tôi rất thích tìm hiểu vì gia đinh nào trong ngày Tết cũng cố gắng phải có một dĩa trái cây để cúng tổ tiên. Đây là một nét hay đẹp đặc biệt của văn hóa Việt Nam được tổ tiên, ông bà, cha mẹ chúng ta đã làm từ xa xưa để tỏ lòng thành kính đến Phật Trời và hiếu thảo với tổ tiên, cho nên nét đẹp này cần phải được gìn giữ nơi xứ người.
Mỗi lần Xuân về Tết đến, tôi lại nhớ hình ảnh người cha già của tôi cẩn thận lau dọn bàn thờ Phật và bàn thờ tổ tiên, đèn hương sáng chói. Trên bàn thờ tổ tiên không thể thiếu được mâm ngũ quả và bình hoa đẹp mà khi má tôi còn sanh tiền, bà đã chăm chút lo lắng cho ba tôi hài lòng. Thế nào trong mâm ngũ quả của má tôi cũng phải có những trái cây cần thiết như cầu, dừa, đu đủ, xoài và quả sung hoặc trái thơm được trình bày đẹp mắt trong một cái đĩa tròn lớn. Mâm ngũ quả được đặt trên một cái “kỷ”màu nâu được chạm trổ công phu, đặt ở phía bên trái của bàn thờ. Bình hoa cúc vàng loại lớn được đặt phía bên mặt trên bàn thờ theo nguyên tắc “đông bình tây quả”. Má tôi cũng không quên chưng thêm một cặp dưa hấu loại thượng hạng có dán chữ Phúc màu đỏ trên quả dưa. Nhìn vào bàn thờ tổ tiên của gia đình tôi ngày Tết mọi người biết rằng ba má tôi là người nệ cổ như thế nào rồi, bạn nhỉ?
Người viết dù sống nơi xứ người nhưng tôi vẫn luôn tâm tâm niệm niệm “ly hương bất ly tổ”. Những gì hay đẹp của văn hoá Việt Nam thì tôi vẫn cố gắng giữ gìn. Trong khi đó tôi vẫn tiếp nhận những cái hay đẹp khác của văn hoá nơi mình đang sống. Theo thiển ý của tôi, không có văn hóa nào là tuyệt hảo hoàn toàn. Chúng ta cần phải gìn giữ những gì hay đẹp của văn hoá Việt Nam và tiếp nhận nét đẹp văn hoá xứ người. Có như thế thì đời sống tâm linh, tinh thần và tình cảm của chúng ta mới thăng hoa tốt đẹp được, bạn đồng ý chứ?
Nhân nói về mâm ngũ quả, người viết xin được chia sẻ cùng với các bạn một ít tài liệu hay hay dưới đây:
Mâm ngũ quả ngày Tết
Trước tiên chúng ta thử tìm hiểu mâm ngũ quả là gì nhé.
Mâm ngũ quả là một mâm trái cây có chưng năm thứ trái cây khác nhau thường có trong ngày Tết Nguyên Đán của người Việt. Thông thường là trên bàn thờ tổ tiên hoặc trên bàn tiếp khách. Các loại trái cây bày lên thể hiện nguyện ước của gia chủ qua tên gọi, màu sắc và cách sắp xếp của chúng
Mâm ngũ quả hiện nay đã thay đổi rất nhiều, mang ý nghĩa trang trí cho không gian xuân nhiều hơn là ý nghĩa tâm linh.
(Nguồn: trích trong Wikipedia)
Chúng ta có thể tìm hiểu thêm một vài vấn đề liên quan đến mâm ngũ quả đã được người viết sưu tầm trên internet đem về đây mời quý bạn cùng đọc nhé.
“Cứ vào khoảng 28 tháng Chạp âm lịch thì nhà nhà đều cho bày biện một mâm ngũ quả kèm với nhiều sản vật khác trên bàn thờ. Mâm ngũ quả thường bày trên một cái mâm bằng gỗ tiện, sơn son, có chân, gọi là mâm bồng. Nếu không có mâm bồng, có thể bày trên một cái đĩa to, nhưng phải đặt trên chồng bánh chưng để tạo dáng cao, uy nghiêm, thành kính.
Mâm ngũ quả có 5 loại. Tại sao lại 5? Theo các vị cao niên, am tường về Nho giáo thì xuất xứ của mâm ngũ quả có liên quan đến quan niệm triết lý Khổng giáo của phương Ðông, thế giới được tạo nên từ năm bản nguyên – gọi là “ngũ hành”: Kim – Mộc – Thuỷ – Hỏa – Thổ, nghĩa là 5 yếu tố cấu thành vũ trụ.
Còn theo quan niệm của dân gian thì “quả“(trái cây) được xem như biểu tượng cho thành quả lao động một năm. Ông cha ta chọn 5 loại trái cây để cúng đêm giao thừa là ngụ ý rằng : Những sản vật này đựơc kết tinh từ công sức, mồ hôi, nước mắt của con người lao động, kính dâng lên đất trời, thần thánh trong giờ phút linh thiêng của vũ trụ vạn vật sinh tồn. Tư tưởng, hình ảnh ấy đã ăn sâu và tâm thức của người Việt Nam bao đời nay.
Ðã gọi là ngũ quả thì nhất thiết phải là 5 loại quả. Nhưng các vùng, các miền do mùa xuân hoa trái khác nhau, nên mâm ngũ quả cũng khác nhau như: chuối, bưởi, phật thủ, dưa hấu, cam, quýt, dừa, na, hồng xiêm, táo…
Mỗi quả mang một ý nghĩa:
Chuối – phật thủ: như bàn tay che chở.
Bưởi – dưa hấu: căng tròn, mát lành, hứa hẹn năm mới đầy ngọt ngào, may mắn.
Hồng – quýt: rực lên màu sắc mạnh mẽ, tượng trưng cho sự thành đạt.
Ở vùng Thủ Dầu Một, ngày Tết hầu như nhà nào cũng có mâm lễ: Long – Lân – Quy – Phụng. Kết từ hoa quả – tứ linh hoàn toàn mang tính hình tượng như hoa quả kết thành “vật thực”, thể hiện lòng thành của con cháu tưởng nhớ gia tiên, cảm tạ ơn trời, ơn đất.
Mâm ngũ quả trong Nam cũng khác so với ngoài Bắc.
Trên mâm ngũ quả ở ngoài Bắc thường có bưởi, đào, quýt, chuối, hồng. Có khi người ta thay bưởi bằng phật thủ hoặc lựu.
Mâm ngũ quả trong Nam vẫn cứ giữ nguyên truyền thống là mãng cầu, sung, dừa xiêm, đu đủ, xoài mà các bà thường quan niệm sơ đẳng là “cầu – sung – vừa – đủ – xài”.
(Nguồn: sưu tầm trên internet)
Mời bạn đọc thêm một tài liệu khác cũng đáng được đọc để mở mang kiến thức về mâm ngũ quả nhé
Mâm ngũ quả ngày Tết: Nhiều quan niệm, lắm cách thể hiện
Ngày Tết, cho dù ở thành thị hay thôn quê, giàu sang hay nghèo khó, trên bàn thờ tổ tiên hoặc trên bàn tiếp khách, hầu như nhà nào cũng trưng một mâm ngũ quả, và cố thể hiện sao cho vừa đẹp mắt vừa hàm ý những điều ước nguyện của gia chủ.
Gọi là ngũ quả nhưng thật ra chẳng ai rõ quy định là những loại quả gì mà tùy từng địa phương với đặc trưng về khí hậu, sản vật và quan niệm riêng mà người ta chọn ra các loại quả để “thiết kế” mâm ngũ quả. Tuy nhiên, dù là loại quả gì, mâm ngũ quả vẫn mang một ý nghĩa chung: dâng cúng tổ tiên thể hiện lòng hiếu thảo và ước mong những điều tốt lành trong gia sự. Mỗi loại quả đều có mùi vị, màu sắc riêng và cũng mang những ý nghĩa nhất định.
– Lê (hay mật phụ), ngọt thanh ngụ ý việc gì cũng trơn tru, suông sẻ.
– Lựu, nhiều hạt, tượng trưng cho con đàn cháu đống.
– Đào thể hiện sự thăng tiến.
– Mai, do điển phiếu mai, con gái phải có chồng, hạnh phúc, không cô đơn.
– Phật thủ giống như bàn tay của Phật, chở che cho con người.
– Táo (loại trái to màu đỏ tươi) có nghĩa là phú quý.
– Hồng, quýt rực lên màu sắc mạnh mẽ, tượng trưng cho sự thành đạt.
– Thanh long – ý rồng mây gặp hội.
– Bưởi, dưa hấu: căng tròn, mát lành, hứa hẹn sự ngọt ngào, may mắn
– Nải chuối như bàn tay ngửa, hứng lấy nắng sương đọng thành quả ngọt và che chở, bảo bọc.
– Quả trứng gà có hình trái đào tiên – lộc trời.
– Dừa có âm tương tự như là “vừa”, có nghĩa là không thiếu.
– Sung gắn với biểu tượng sung mãn về sức khỏe hay tiền bạc.
– Đu đủ mang đến sự đầy đủ thịnh vượng.
– Xoài có âm na ná như là “xài”, để cầu mong cho tiêu xài không thiếu thốn.
Do trái cây ngày càng nhiều, loại nào cũng ngon, bổ nên để thể hiện cao nhất lòng hiếu thảo đối với tổ tiên, đồng thời cũng nhằm thể hiển tính trình bày mỹ thuật trong con mắt thẩm mỹ độc đáo của người dân, nên mâm ngũ quả ngày càng phong phú hơn, và người ta cũng không câu nệ cứng nhắc “ngũ quả” nữa mà có thể là bát, cửu, thập quả. Nhiều hơn, nhưng người ta vẫn gọi là “mâm ngũ quả” và, dù đựng trong đĩa cũng vẫn gọi theo xưa là “mâm”. Bởi đó là một “sản phẩm văn hóa” đã xác lập trong quá trình lịch sử lâu dài, được khuôn đúc theo quan niệm về “bộ ngũ hoàn hảo”.
Tùy theo quan niệm của từng vùng, miền, người ta sử dụng những loại quả có ý nghĩa riêng.
Ví dụ mâm ngũ quả của người Bắc bao giờ cũng có nải chuối – thể hiện sự che chở của đất trời cho con người, nhưng người Nam thì lại cho rằng từ chuối – có âm giống từ “chúi”, thể hiện sự nguy khó, không ngẩng lên được nên không dùng. Hay người Nam cũng không trưng quả cam bởi câu “quýt làm cam chịu” nhưng mâm ngũ quả của người Bắc thì không thể thiếu quả cam với màu vỏ vàng tươi rói.
Mâm ngũ quả của người Nam thường có các loại quả mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung (theo câu “cầu vừa đủ xài sung”), thêm “chân đế” là 3 trái thơm (dứa) thể hiện sự vững vàng. Trong khi với người Bắc, hầu như tất cả các loại quả đều có thể bày trên mâm ngũ quả, không kiêng cả quả ớt (cay đắng), miễn sao đẹp mắt là được.
(Nguồn: trích trong vietbao.vn)
Người viết cũng đã cố gắng thực hiện một youtube về mâm ngũ quả gồm những hình ảnh mâm ngũ quả đã đươc tôi sưu tầm và do phu quân của tôi trang hoàng khi Tết đến. Hy vọng sẽ giúp cho quý bạn có một ý niệm hay đẹp về mâm ngũ quả nhé.
Xin bấm vào link dưới đây để xem Youtube Mâm Ngũ Quả Ngày Tết.
Mâm ngũ quả ngày Tết – YouTube SuongLamPortland
Tết đến là chúng ta lại nhớ đến kỷ niệm xưa đón Tết với gia đình, với cha mẹ, người than ngày cũ. Xin được chia se tâ tình của tôi đến những bạn hữu cùng tâm cảm.
Nhớ Những Ngày Xuân Cũ
Xuân xứ người trong mưa rơi gió lạnh
Người người còn bận bịu việc mưu sinh
Kẻ cô đơn bên gác trọ một mình
Nhấp chén rượu đón Xuân về lặng lẻ
Ôi ! Nhớ quá Xuân năm nào tuổi trẻ
Theo Mẹ Cha con đi lễ Giao Thừa
Dẫu lạ quen ai cũng hỏi chào thưa:
“Chúc Năm Mới Bình An, Nhiều Phước Lộc”
Tháng năm cũ là tháng ngày ngà ngọc
Bên Mẹ Cha con tuổi trẻ vô tư
Yêu thương con, cha mẹ chẳng chối từ
Chăm sóc trẻ, quí yêu như vàng ngọc
Rồi năm tháng làm đổi thay màu tóc
Con bây giờ tuổi cũng đã sáu mươi
Đã bao phen mê, tỉnh, lở khóc cười
Theo vận nước lạc loài nơi xứ lạ
Đã ra đi đành phải xa tất cả
Mái chùa xưa, cha yếu với mẹ già
Những chiều buồn lặng ngắm áng mây xa
Mà thương nhớ kỷ niệm ngày xưa ấy
Cha mẹ hẵn đau buồn từ dạo ấy
Khi đàn con lần lượt bỏ ra đi
Lo cho con không biết sẽ làm gì
Nơi xứ lạ không mẹ cha chăm sóc
Mẹ Cha hởi! Thời gian qua thoáng chốc
Mẹ Cha đà an nghĩ chốn nghìn thu
Xuân nơi này trời vẫn lạnh mây mù
Con vẫn nhớ những ngày xuân năm cũ
Sương Lam
Kính chúc quý thân hữu một Năm Mới An Khang Hạnh Phúc, Phước Lộc Thọ Vẹn Toàn.
Sương Lam
Bài viết Mâm Ngủ Quả Ngày Tết của Sương Lam được đăng trong Giai Phẩm Xuân Giáp Thìn 2024 của Oregon Thời Báo
Sương Lam
Website: www.suonglamportland.wordpress.com
suonglamportland 