Giới thiệu tài liệu hay lạ về Năm Giáp Ngọ 2014

Thưa quý anh chị,

 Năm nay là năm Giáp Ngọ.

 Sương Lam xin phép được giới thiệu  các tài liệu,  youtube, hình ảnh hay đẹp về  Con Ngựa được bạn bè gửi đến , do SL sưu tầm được  hoặc do SL thực hiện để quý bạn cùng thưởng lãm cho vui nhé.

 Xin cám ơn những người bạn tốt của Sương Lam.

 Kính chúc quý thân hữu Một Năm Giáp Ngọ An Khang , Thịnh Vượng, Tấn Tài, tấn Lộc, tấn Bình An.

 Sương Lam

Suong Lam Portland has shared a video with you on YouTube
Year of the Horse
Music: Ennio Morricon
Vìdeo: Cuong Phuoc Tong

(Nguồn: email bạn gửi. Cám ơn anh Tống Phước Cường)

Những con ngựa nổi tiếng trong sử sách Trung Quốc

Ngựa Xích Thố của Quan Vân Trường có màu đỏ nổi bật, Ô Vân Đạp Tuyết của Trương Phi lại có màu đen như chủ nhân… là đặc điểm của những con ngựa nổi tiếng thời cổ đại.

1. Ngựa Xích Thố
Ngua-Xich-Tho.jpg
Anh hùng có Lã Bố, tuấn mã có Xích Thố.  Tranh: Baidu
Trong số những con ngựa nổi tiếng thời cổ đại, đầu tiên phải nhắc đến Ngựa Xích Thố thời Tam Quốc. Con ngựa này dài một trượng, cao tám thước, màu đỏ rực như lửa, tuyệt không có một sợi lông tạp, ngày đi ngàn dặm, trèo non vượt suối dễ dàng.
Ngựa Xích Thố từng qua tay rất nhiều chủ. Chủ nhân đầu tiên của Xích Thố là Đổng Trác (132-192), tướng nhà Đông Hán (năm 25-220). Trong triều đình lúc bấy giờ, có rất nhiều người khinh thường con người tàn bạo như Đổng Trác, trong đó có Đinh Nguyên, cũng là một tướng nhà Đông Hán. Trong một lần họp triều, Đinh Nguyên đã chửi thậm tệ vào mặt Đổng Trác, Đổng Trác định chém Đinh Nguyên thì con nuôi của Đông Nguyên là Lã Bố từ phía sau xông lên, khí chất anh hùng của Lã Bố đã khiến cho Đổng Trác sững lại, đành phải nhượng bộ. Từ đó, Đổng Trác nảy sinh ý định thu phục Lã Bố.
Vì muốn tiếp cận và thu phục Lã Bố, Đổng Trác đã đem Xích Thố tặng cho Lã Bố. Lã Bố sau khi có được ngựa quý quả nhiên đã giết chết chủ cũ của mình là Đinh Nguyên, quy phục dưới chân Đổng Trác, và trở thành con nuôi của Đổng Trác.
Ngựa Xích Thố đã cùng Lã Bố chinh chiến khắp nơi. Trên chiến trường, ông chuyên cưỡi ngựa Xích Thố, như một mãnh hổ tả xung hữu đột, vạn người không địch nổi. Sau này, Lã Bố bị  trúng kế của một đại thần nhà Đông Hán, giết chết Đổng Trác. Sau đó Lã Bố bị Tào Tháo giết, ngựa Xích Thố thuộc về Tào Tháo, một nhà chính trị, quân sự kiệt xuất cuối thời Đông Hán.
Có lẽ do duyên số, Quan Vũ hay còn gọi là Quan Vân Trường, một trong những người có công lớn thành lập nhà Thục Hán vào thế kỷ thứ 2, vì muốn bảo vệ hai vị phu nhân của người anh em kết nghĩa của mình là Lưu Bị đã tạm thời về phe Tào Tháo. Tào Tháo vô cùng quý mến nhân tài như Quan Vũ, cũng muốn bắt chước Đổng Trác tặng ngựa cho anh hùng.
Nhưng Quan Vũ không như Lã Bố, ông tiếp nhận Xích Thố là để tìm được Lưu Bị nhanh hơn. Sau khi Quan Vũ bị giết, Xích Thố lại rơi vào tay một viên tướng nhà Thục Hán khác là Mã Trung. Nhưng lần này nó không còn ngoan ngoãn đi theo chủ nhân mới như trước, mà tuyệt thực đến chết.
2. Ngựa Tuyệt Ảnh
Ngựa Tuyệt Ảnh hy sinh thân mình cứu chủ
Ngựa Tuyệt Ảnh hy sinh thân mình cứu chủ. Tranh: Baidu
Ngựa Tuyệt Ảnh là ngựa yêu của Tào Tháo (155-220). Tuyệt Ảnh có nghĩa là phi rất nhanh, đến cái bóng cũng không đuổi kịp được.
Tương truyền, khi Tào Tháo tấn công Trương Tú, Trương Tú dâng thành đầu hàng Tào Tháo. Trương Tú là cháu gọi Phiêu kỵ tướng quân Trương Tế bằng chú. Sau khi Đổng Trác bị giết năm 192, Trương Tế cùng các tướng khác của Đổng Trác mang quân đánh vào Tràng An, lại nắm vua Hán Hiến Đế, thao túng triều đình như Đổng Trác trước đây.
Tuy nhiên, Tào Tháo không ngờ lại bị trúng kế của kẻ thù, bị đánh bất ngờ, trở tay không kịp, suýt nữa thì bị mất mạng. May có ngựa Tuyệt Ảnh mới thoát được ra ngoài.
Ngựa Tuyệt Ảnh bị trúng ba mũi tên trên mình mà vẫn cất vó phi nước đại, sau đó bị trúng một mũi tên vào mắt mới gục ngã. Trong trận chiến này, Tuyệt Ảnh đã hoàn tất sứ mạng của mình.
Đây là một thất bại nữa của Tào Tháo kể từ sau trận Xích Bích. Trong trận đánh này, Tào Tháo bị mất một con trai, Tào Ngang, một cháu trai, Tào An, và một con tuấn mã, Tuyệt Ảnh. Có thể nói đây là một thất bại thảm hại của Tào Tháo.
3. Ngựa Đích Lô
Ảnh: Ngựa Đích Lô cứu mạng chủ nhân
Ngựa Đích Lô cứu mạng chủ nhân.  Tranh: Weibo
Đích Lô vốn là ngựa của Trang Vũ, vốn là một tướng của một danh sĩ dòng dõi hoàng tộc nhà Hán là Lưu Biểu nhưng sau này phản bội lại Lưu Biểu. Lưu Bị (người sáng lập ra nhà nhà Thục Hán) bị thất bại trong trận giao chiến với Tào Tháo nên về đầu quân cho Lưu Biểu vì hai người cùng trong hoàng thất, đợi thời cơ làm lại sự nghiệp.
Lưu Bị nhìn thấy ngựa của Trương Vũ cho rằng đây là một con tuấn mã, liền hết lời ca ngợi rằng “con ngựa này chắc chắn là ngựa thiên lý”. Tướng của Lưu Bị lúc đó là Triệu Vân  lập tức hiểu ngay ý của chủ nhân, liền giết chết Trương Vũ để cướp ngựa. Triệu Vân là danh tướng thời cuối Đông Hán và thời Tam Quốc, người góp công lớn thành lập nhà Thục Hán.
Khi Lưu Biểu nhìn thấy con ngựa này cũng khen không ngớt lời. Lưu Bị đang không biết lấy gì để báo đáp Lưu Biểu liền tặng con ngựa này cho Lưu Biểu. Không ngờ, Lưu Biểu lại thấy con ngựa này “có quầng mắt, trên đầu có những đốm trắng, lại tên Đích Lô, ắt là con ngựa sát chủ”, còn nói rằng “Trương Vũ cưỡi con ngựa này bị chết” chính là minh chứng, nên vội vàng tìm cớ trả lại cho Lưu Bị.
Người hầu của Lưu Bị đem tin “ngựa sát chủ” nói cho Lưu Bị, nhưng Lưu Bị không tin. Sau đó, khi nhận được mật báo có người định sát hại, Lưu Bị vội vàng thoát ra ngoài, cưỡi ngựa Đích Lô chạy trốn, nhưng bị nhầm đường, ông chạy đến bên suối Đàm Khê.Search web by Qk2
Phía trước là con suối rộng lớn, phía sau là quân địch truy đuổi, lúc này Lưu Bị mới nhớ đến lời khuyên “Đích Lô sát chủ” ngày trước, ông vừa điên cuồng quất vào lưng ngựa, vừa hét: “Đích Lô! Đích Lô! Hôm nay mày hại ta đi!”. Đích Lô bỗng nhiên vùng lên, phi một phát sang bờ bên kia, lập một kỳ tích chưa từng có trong lịch sử. Sau đó, Lưu Bị càng không tin chuyện “Đích Lô sát chủ” , ông càng yêu quý con ngựa đã cứu mạng mình này hơn.
Khi đem quân đi đánh nước Thục, thấy ngựa của Bàng Thống, một trong những mưu sĩ của Lưu Bị, già yếu quá, nên để thể hiện sự trọng dụng của mình với Bàng Thống, Lưu Bị đã đem ngựa yêu của mình tặng cho Bàng. Ai ngờ Bàng Thống không có phúc được hưởng, vừa mới cưỡi lên Đích Lô đã bị kẻ địch tưởng nhầm là Lưu Bị nên bắn chết. Sau này ngựa Đích Lô cũng không rõ lưu lạc về đâu.
4. Dạ Chiếu Ngọc Sư Tử
Ngua-Da-chieu-ngoc-su-tu-28Ha-My-2c-baid
Dạ chiếu ngọc sư tử. Tranh: Baidu
Dạ Chiếu Ngọc Sư Tử toàn thân lông trắng như tuyết, tương truyền một ngày có thể đi hàng nghìn dặm. Ngay từ khi mới sinh ra phía dưới cổ đã có một hàng lông dày, trông giống như sư tử, tính khí nóng nảy, sau này lớn lên tính khí bớt nóng nảy hơn, buổi tối con ngựa này còn phát ra ánh sáng trắng bạc, vì vậy mới có tên là Dạ Chiếu Ngọc Sư Tử .
Con ngựa này của Triệu Vân, sống vào khoảng thế kỷ thứ hai. Tương truyền, Triệu Vân đóng quân ở trên núi Trường Bản xuất quân đi đánh trận đều cưỡi Dạ chiếu ngọc sư tử, có lần Triệu Vân cùng ngựa bị rơi xuống hố bẫy sẵn của quân địch, tưởng chừng không thể thoát thân. Nhưng sức ngựa rất lớn, cuối cùng cũng nhảy được lên trên miệng hố, cứu chủ nhân thoát chết. Trong bộ tiểu thuyết Thủy hử cũng từng nhắc đến con ngựa này.
5. Ô Vân Đạp Tuyết
O-Van-Dap-Tuyet-28Ha-My-2c-baidu-29.jpg
Ngựa Ô Vân Đạp tuyết. Ảnh: Baidu
Ô Vân Đạp Tuyết còn có tên là Vương Truy Mã, sống ở thế kỷ thứ hai, toàn thân màu đen nhưng bốn vó màu trắng. Đây là ngựa của Trương Phi, người anh em kết nghĩa với Lưu Bị và Quan Công, được coi là anh hùng tuấn mã.
Ngựa của Trương Phi có tên rất ý nghĩa, Vương Truy Mã có nghĩa là con ngựa đi theo hầu hạ Đại Vương. Tương truyền Trương Phi và Ô Vân Đạp Tuyết đều đen như nhau. Trương Phi quý chú ngựa này như con đẻ, thường xuyên tự tay tắm rửa cho ngựa quý.
Người đời về sau thường nói người dũng mãnh cưỡi ngựa dũng mãnh. Quan Công từng nói: “Người tôi nặng nề, ngựa không vác nổi nên thường hay gầy, chính vì vậy mà tôi không thể cưỡi ngựa bình thường được”. Trương Phi cũng như vậy, ngựa bình thường thì không thể xứng với hào khí phi thường của Trương Phi được.

Tranh Ngựa

Từ Bi Hồng là ngôi sao của nền hội hoạ cận đại Trung Quốc. Ở người họa sĩ tài ba này có một tình yêu đặc biêt với loài ngựa.

<img style=”padding:0;list-style:none;outline:none;width:auto;display:block;border-width:0!important;font-size:16px !important;word-wrap:break-word;min-height:auto !important;max-width:460px !important;margin:auto!important;” title=”Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng – Ảnh 1″ alt=”Sức sống căng tràn<br /><br /><br /><br />
của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng – Ảnh 1″ src=”https://ci6.googleusercontent.com/proxy/oUTAv57CHDQgiq0NMt-nVskiPR8H4NhAA53wdceZhp1Ss1_VvKcG1Mdr0_Lhe-lv0qC_xf2xek49Bb8JKMaU2vkygLv_FRk=s0-d-e1-ft#http://xmedia.nguoiduatin.vn/103/2014/1/8/024.jpg&#8221; width=”600″ />

Từ Bi Hồng được biết đến như một nhà kỳ tài về vẽ ngựa. Lý do đơn giản là vì gia đình ông vốn có nguồn gốc địa chủ với hàng nghìn con ngựa quanh nhà. Ngay từ nhỏ, ông đã có sở thích ngắm ngựa. 

Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng - Ảnh 2

Những bức tranh của Từ Bi Hồng vẽ ngựa dù ở bất kỳ tư thế nào cũng không bao giờ tĩnh mà luôn chủ động ngoái nhìn hay tràn căng sức bật. 

Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng - Ảnh 3

Những con ngựa dưới ngòi bút của ông hiện lên sinh động muôn hình vạn trạng.

Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng - Ảnh 4

Dù ngựa đang tung vó phi nước đại, thong dong gặm cỏ, ngựa lẻ hay ngựa đàn đều được thể hiện đầy sức sống.

<img style=”padding:0;list-style:none;outline:none;width:auto;display:block;margin:auto!important;border-width:0!important;font-size:16px !important;word-wrap:break-word;min-height:auto !important;max-width:460px !important;” title=”Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng – Ảnh 5″ alt=”Sức sống căng tràn của loài Ngựa<br /><br /><br /><br />
trong tranh Từ Bi Hồng – Ảnh 5″ src=”https://ci3.googleusercontent.com/proxy/LSqjSH3lalYLdBaHc3mahksvd71uafqBGSn3fgoyQbZfHDOmb7ofbMzV-kzVvZemrMlP2P9iqwz6JSDCZSk5SCI6zB3MEA3BTbLW-3JqqvA=s0-d-e1-ft#http://xmedia.nguoiduatin.vn/103/2014/1/8/tranh-ngua-4.jpg&#8221; width=”600″ />

Điều đặc biệt, Từ Bi Hồng là người đầu tiên vẽ ngựa từ phía sau, thậm chí lấy… mông ngựa làm tâm điểm của bức tranh. Theo lý giải của Từ Bi Hồng thì ông có cảm giác sức sống của con ngựa từ phía sau được thể hiện một cách rõ nét nhất.

Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng - Ảnh 6

Vê sau, ông thường dạy học trò của mình rằng: “Vẽ ngựa trước hết phải tôn trọng con ngựa là thầy”.

<img style=”padding:0;list-style:none;outline:none;width:auto;display:block;margin:auto!important;border-width:0!important;font-size:16px !important;word-wrap:break-word;min-height:auto !important;max-width:460px !important;” title=”Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng – Ảnh 7″ alt=”Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh<br /><br /><br /><br />
Từ Bi Hồng – Ảnh 7″ src=”https://ci6.googleusercontent.com/proxy/kG8e-rKPDCA85yXz_yqSrgrNkE8Vc_fszVgKSJK4dbyPmn6Y8GPV8nQmTm3PJzWiE2dETAUQpa9wa2C73IWt-JVm6g_eK4d-PugLlSm6leE=s0-d-e1-ft#http://xmedia.nguoiduatin.vn/103/2014/1/8/tranh-ngua-6.jpg&#8221; width=”600″ />

Trong sự nghiệp của mình, Từ Bi Hồng đúc kết bí quyết vẽ ngựa trong 6 chữ: “Tận tinh vi, chi quảng đại” (Hết mình từ cái nhỏ nhặt để đạt được cái lớn lao).

Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng - Ảnh 8

Họa sĩ nổi tiếng Tề Bạch Thạch đánh giá Từ Bi Hồng là họa sĩ vẽ ngựa “Cổ kim đệ nhất nhân”.

Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng - Ảnh 9

Một người học trò của Từ Bi Hồng là Lưu Bột Thư sau này cũng trở thành một hoạ sĩ nổi tiếng về vẽ ngựa.

Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng - Ảnh 10

Sức sống căng tràn của loài Ngựa trong tranh Từ Bi Hồng - Ảnh 11

Hiện tại Viện Bảo tàng Mỹ thuật Trung ương Bắc Kinh còn lưu giữ hàng nghìn bức ký hoạ ngựa bằng phấn màu, thuốc nước, chì than của ông.

 Bạch Dương

Câu chúc Tết nào hay nhất cho năm Ngựa?

Đã thấy trong cái lạnh giá buốt mùi hương nếp thơm, đã thấy lá dong xốn xang bày bán… Tết cận kề và năm mới sắp sang. Chúc Tết được xem là một trong những nét văn hóa đẹp nhất của người Việt. Đón năm Giáp Ngọ, lời chúc nào sẽ là hay nhất?

Theo dân gian, với năm Ngựa, câu chúc “Mã đáo thành công” sẽ là câu chúc Tết hay nhất. Câu chúc “Mã đáo thành công” phù hợp với cả người làm kinh doanh, lẫn người chinh phục con đường quan lộ. Như vậy, Tết năm nay, bên cạnh lời chúc sức khỏe, bạn có thể gửi đến bạn bè, người thân, gia đình, câu chúc “Mã đáo thành công” cho một năm mới 2014 đầy hứa hẹn.

Lý giải câu chúc “Mã đáo thành công”


Dưới đây là những câu chuyện thú vị xung quanh câu chúc “Mã đáo thành công”.

“Mã đáo thành công” dịch nôm có nghĩa là “ngựa về ắt sẽ thành công” hay “có ngựa ắt sẽ thành công”. Ý nghĩa của câu chúc trên gắn liền với những lý giải như sau:

Xưa kia, ngựa là phương tiện đi lại thuận lợi nhất vì ngựa chạy nhanh, sức bền, thông minh, trung thành. Cuộc sống con người khi xưa rất gần gũi với loài ngựa. Ngựa cùng con người đồng cam cộng khổ trong cuộc sống hàng ngày, trong lao động, đi lại buôn bán và cả khi ra trận.

Mỗi lần đi làm ăn xa, ngựa cùng con người có khi đi cả năm cả tháng. Khi ra chiến trận, thường “đi mười về một”. Vì vậy, “mã đáo” – “có ngựa quay về” – chính là một hình ảnh ẩn dụ cho sự thành công bởi còn người là còn tất cả.

Ngoài ra còn có một cách lý giải khác: Thời xưa, người Trung Quốc ở phương Bắc sinh sống trên các bình nguyên, đồng cỏ thường gia tăng số lượng gia súc trong đàn bằng cách thuần dưỡng ngựa hoang.

Đến mùa xuân, người ta thường thả ngựa nuôi trong nhà vào các cánh rừng để những con ngựa này dụ ngựa hoang trở về trang trại khi mùa đông khắc nghiệt kéo đến.

Một khi thả ngựa nuôi trong nhà ra thì có hai khả năng xảy đến: hoặc là ngựa của mình vĩnh viễn đi mất (có thể do bị thú dữ ăn thịt, có thể bị người ta bắt mất cũng có thể do nhập đàn với ngựa hoang và bỏ đi luôn…) hoặc là ngựa sẽ quay trở về và còn dẫn theo những con ngựa hoang khác.

Vì vậy, hình ảnh ngựa quay về được coi là tượng trưng cho thắng lợi. Ít nhất, nếu ngựa về một mình, vậy là người chủ đã không mất nó, lúc này là “hòa vốn”. Nếu ngựa nhà còn dắt thêm ngựa hoang về cùng là đã bắt đầu “có lãi”.

Câu chúc “Mã đáo thành công” phù hợp với cả người làm kinh doanh, lẫn người chinh phục con đường quan lộ. Câu chúc này thường được dùng vào dịp năm mới, trong năm ngựa, lời chúc “mã đáo thành công” càng trở nên phù hợp và ý nghĩa.

Lý giải tranh phong thủy “Mã đáo thành công”

Các bức tranh về ngựa vốn được xếp vào hàng những món hàng phong thủy. Nhiều người thường chọn hình tượng ngựa để trang trí trong nhà hay tại nơi làm việc bởi theo quan niệm truyền thống, ngựa là con vật trung thành, kiên nhẫn, bền bỉ, nhanh nhẹn và thường mang lại may mắn, tài lộc.

Một trong những món hàng phong thủy thường thấy về loài ngựa là bức tranh ngựa phi nước đại tượng trưng cho sự phát đạt về tiền tài hay thăng tiến về danh vọng. Ngựa phi nước đại còn hàm ý về sự đi xa, rất thích hợp với những người hay đi công tác, thường xuyên bôn ba đây đó.

Nổi tiếng trong dòng tranh ngựa là bức “Mã đáo thành công” thường có tám con ngựa bởi tám – “bát” (八) – khá gần âm với từ “phát”, tức là phát đạt. Tranh phong thủy “Mã đáo thành công” được sử dụng rộng rãi trong đời sống bởi nó phù hợp với nhiều đối tượng, từ người làm ăn buôn bán, theo đuổi tiền tài cho tới người đang trên đường quan lộ, tìm kiếm danh vọng.

Ở tranh “Mã đáo thành công”, ngựa biểu trưng cho tốc độ. Thời cổ, khi chưa có động cơ tân tiến thì ngựa là loài vật chuyên chở có tốc độ cao hàng đầu. Câu nói “Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy” (Một lời nói ra, xe bốn ngựa cũng không đuổi kịp) đã cho thấy tốc độ ưu việt của ngựa hoặc xe ngựa chỉ thua tốc độ lan truyền của lời nói.

(sưutầm)

Tranh vẽ tám ngựa còn được cho là bắt nguồn từ điển tích “Bát tuấn đồ” kể về tám con ngựa của Mục Vương bên Trung Quốc, là vị vua thứ năm của nhà Chu.

“Bát tuấn” (tám con ngựa) có tên Xích Ký, Đạo Ly, Bạch Mã, Du Luân, Sơn Tử, Cừ Hoàng, Hoa Lư và Duyên Nhĩ. Tương truyền, cỗ xe tám ngựa của Mục Vương đã chở nhà vua rong ruổi khắp đất nước để xem xét dân tình thế thái.

Chu Mục Vương được hậu thế tôn vinh là minh quân bởi ông đã có công giúp cho nhà Chu hưng thịnh trở lại. Hình ảnh tám ngựa có lẽ trở nên nổi tiếng cũng một phần nhờ điển tích lịch sử ấy.

Dòng tranh về ngựa thường có hai loại:

Ngựa phi ra biển: Ngựa tượng trưng cho hành hỏa trong ngũ hành, biển là nước nước tượng trưng cho hành thủy. Hỏa – thủy tương khắc. Ý nghĩa của bức tranh này là mong có một ý chí vươn lên phi thường.

Ngựa phi trên đồng cỏ: Đây là bức tranh hợp với phong thủy. Ngựa mệnh hỏa, đồng cỏ gồm cả hai yếu tố mộc (cây cỏ) và thổ (đất đai). Bức tranh ngựa phi trên đồng cỏ là một vòng tròn tương sinh Mộc – Hỏa – Thổ. Treo bức tranh này, gia chủ sẽ gặp nhiều điều may mắn, thuận lợi.

  Con ngựa trong Anh ngữ –

Nguồn: Việt ngữ của chúng ta không có nhiều chữ khác nhau để gọi con ngựa, chỉ có chữ “ngựa” hoặc chữ “mã” gốc Hán Việt: ngựa con, ngựa già, ngựa đực, ngựa cái, ngựa rừng, ngựa rằn…  Trong khi đó, Anh ngữ có rất nhiều chữ phân biệt để gọi ngựa: horse (nói chung), pony (ngựa nhỏ, ngựa con nói chung, thấp dưới 58 phân Anh), pinto (ngựa có hai độ màu lông đậm lợt khác nhau), dun (ngựa có  sọc), mare (ngựa cái, bốn tuổi trở lên), stallion (ngựa đực, bốn tuổi trở lên), stud (ngựa nọc, chỉ để gieo giống), bronc hay bronco (ngựa chưa được huấn luyện), feral (ngựa trang trại thả về rừng hoặc tự bỏ trốn đi hoang), brumby (tên mà người Úc gọi một con ngựa feral), mustang (ngựa hoang Mỹ châu), foal (ngựa con còn bú sữa mẹ, nói chung), filly (ngựa cái con còn bú sữa mẹ), colt (ngựa đực con còn bú sữa mẹ), weanling (ngựa con mới dứt sữa và bắt đầu ăn cỏ), yearling (ngựa con từ một tới hai tuổi), zebra (ngựa rằn). Ngoài ra còn cả lô tên gọi khác cho ngựa tùy theo đặc tính màu sắc hay chủng loại.

 
Bị ngựa đá một lần nhớ đời sẽ dễ đưa đến bệnh sợ ngựa, một nỗi sợ về tâm lý, Anh ngữ gọi là hippophobia hoặc equinophobia, trái với sự và người yêu thích ngựa là hippophile hoặc equinophile. Con ngựa nào tỏ ra hung hăng dữ dằn bất trị (ngựa chứng) hay đá người, hay gây sự với ngựa khác thường bị chủ mang đi thiến và trở thành ngựa thiến (gelding). Trong các đơn vị kỵ binh trước thế chiến, ngoài trường hợp tử vong vì té ngựa còn có một số trường hợp bị chính con ngựa mình cỡi đá chết. Thuở nhỏ, tổng thống Abraham Lincoln của Hoa Kỳ từng bị ngựa đá trúng mặt, nhưng người ta không thể quyết đoán có phải vì vậy mà nửa mặt bên trái của ông hơi bị lệch và biến dạng khiến cho ông bị mắt thấp mắt cao.
 
Từ lâu, tôi đã ngộ nhận chữ “equestrian” là người cỡi ngựa vì trong trí tôi đã quen nghĩ rằng “ian” là tiếp vĩ ngữ gốc La-tinh có nghĩa là người, giống như các chữ Canadian, musician, pedestrian, physician, technician, v.v.. Thật ra “equestrian” có nghĩa là sự cỡi ngựa (the horseback riding), do chữ “equine” (từ gốc La-tinh equus có nghĩa là con thú thuộc loài lừa ngựa nói chung), còn người cỡi ngựa đơn giản chỉ gọi là “horseman”. Từ đó có chữ “horsemanship” và chữ “equitation” là tài cỡi ngựa để phân biệt với chữ “equestrianism” là môn nghệ thuật cỡi ngựa.
 
Đúng, Equestria là tên của một vùng đất đai, một xứ sở, nhưng đó chỉ là tên của vương quốc giả tưởng của loài ngựa trong My Little Pony: Friendship Is Magic, một loạt phim hoạt hình truyền hình do Hasbro Studios ở Mỹ và studio DHX Media ở Canada sản xuất, ra mắt trình chiếu vào ngày 10 tháng 10 năm 2010. Trong vùng đất huyền diệu Equestria, nhân vật chính, công chúa Twinkle Sparkle, sống với nhóm bạn bè của cô là Applejack, Rainbow Dash, Pinkie Pie, Rarity, Fluttershy và Spike tại thị trấn Ponyville. Sống cùng nhau, họ, tất cả đều là ngựa được nhân cách hóa, tìm hiểu và khám phá về sự kỳ diệu của tình bạn. Hiểu theo kiểu của tôi Equestrian là người nước Equestria thì hỏng. Thế mới biết học tới chết cũng chưa đủ.
 
Bạn cũng biết, Binh Chủng Thiết Giáp gồm các đơn vị Kỵ Binh, mặc dù vai trò con ngựa đã được thay thế bằng những chiếc xe tăng tối tân, trong Anh ngữ vẫn gọi là Cavalry Corps. Chữ Cavalry xuất xứ từ chữ cavalerie của Pháp, với các chữ có cùng gốc gác như cavale, cavaler, cheval, chevalier, chevaleresque… Hèn gì dân đi vũ trường gọi các cô gái nhảy là ca ve. Hèn chi các bà vợ ghen gọi các cô gái nhảy là ngựa.
 
Bây giờ xin mời các bạn xem xét qua một số thành ngữ, tục ngữ Anh thông dụng liên quan đến ngựa nhé.
 
Don’t change horses in midstream. Nghĩa đen: Đừng thay ngựa giữa dòng.
Nghĩa bóng: Đừng thay đổi kế hoạch nửa chừng. Thành ngữ này ngày nay rất phổ biến, chắc tại vì nó được tổng thống Abraham Lincoln dùng trong một bài diễn văn vào năm 1864 với ý nói không nên thay đổi nhân sự hay vị trí khi dự án đang thực hiện nửa chừng. Nếu bạn đã tốn công khó điều khiển một con ngựa đi tới giữa dòng sông một cách suôn sẻ rồi thì tốt hơn bạn đừng tính chuyện đổi ngựa khác vì điều đó quá rủi ro. Có người xem kế hoạch Hoa Kỳ thay thế tổng thống Ngô Đình Diệm là một ví dụ tiêu biểu cho sự thay ngựa giữa dòng, dẫn đến kết quả tai hại hỗn loạn về chính trị và làm suy yếu tiềm lực chống cộng của đất nước non trẻ VNCH.
 
Don’t look a gift horse in the mouth. Nghĩa đen của câu này là đừng khám răng của con ngựa người ta tặng cho mình. Như bạn biết, răng ngựa mọc dài thêm và nhô ra thêm theo tuổi tác. Xem răng một con ngựa, người ta có thể đoán được tuổi của nó. Theo bản năng tự nhiên của con người (nhất là trẻ con chưa ý thức nhiều về phép lịch sự trong giao tế), mỗi khi nhận được một món quà, người nhận thường háo hức săm soi món quà đó ngay, đôi khi không giấu được sự thất vọng khi thấy món quà không đúng như ý muốn. Theo nghĩa bóng, câu châm ngôn này hàm ý rằng đừng nên quá chú trọng đến phẩm chất của một món quà tặng, nhất là trước mặt người tặng quà. Nên chấp nhận một món quà với lòng biết ơn hơn là chỉ trích món quà không hoàn hảo.
 
Tương tự với nghĩa trên, ta có thành ngữ Straight from the horse’s mouth, nghĩa đen là thẳng từ miệng con ngựa. Thành ngữ này có nghĩa bóng là tin tức rất đáng tin cậy vì phát xuất từ nguồn gốc nguyên thủy. Sở dĩ người Mỹ có câu nói này là vì ngày xưa khi ngựa còn là phương tiện chuyên chở chính, người ta mua sắm ngựa như ngày nay mua xe hơi. Muốn biết con ngựa được bao nhiêu tuổi, họ phải nhìn vào hàm răng của nó thì mới biết được. Sau này, thành ngữ Straight from the horse’s mouth được giới đánh cá ngựa dùng để chỉ những tin tức sốt dẻo cho biết con ngựa nào có ưu thế hơn và sẽ thắng.
 
You can lead a horse to water but you can’t make him drink. Nghĩa đen: Bạn có thể dắt con ngựa tới chỗ để nước nhưng bạn không thể khiến cho nó uống. Nghĩa bóng: Câu tục ngữ này có từ thế kỷ thứ 16 ở Anh quốc, nghĩa tương đối đơn giản, với ý nói rằng bạn có thể tạo cơ hội cho ai đó nhưng bạn không thể buộc họ phải nắm lấy cơ hội đó. Nói một cách khác, bạn không thể bắt ai đó làm điều gì đó, trừ khi họ đã sẵn sàng muốn làm. Bạn có thể cho một người nào đó lời khuyên tốt nhưng bạn không thể làm cho họ tuân hành áp dụng. Câu tục ngữ này xuất phát từ sự kiện thực tế là ngựa thường ít khi chịu uống nước nơi chưa quen, ngay cả khi chúng đang khát và cần uống.
 
Charley horse. Tiếng lóng, có nghĩa là vọp bẻ, chuột rút.
 
A horse of different color. Nghĩa đen: Một con ngựa khác màu. Nghĩa bóng của thành ngữ này là một cái gì đó có thể hoàn toàn tách biệt với những gì mà người ta dự kiến ​​hay tiên liệu, một sự bất ngờ trái với sự mong đợi và gây thất vọng.
Một con ngựa khác màu cũng dùng để chỉ trường hợp một người hay một vật nào đó không phù hợp hay thích ứng với nguyên nhóm. Thành ngữ này bắt nguồn từ lời đối thoại trong màn hai của vở kịch Twelfth Night của William Shakespeare.
Tổng thống thứ hai của Hoa Kỳ John Adams cũng dùng biểu tượng ngựa khác màu để nói về lòng trung thành và sự chia rẽ. Ông gọi một nhóm người chống đối là những con ngựa khác màu.
 
Every horse thinks its own pack heaviest. Nghĩa đen:Mỗi con ngựa đều nghĩ rằng trọng tải trên lưng mình là nặng nhất. Nghĩa bóng: Theo tâm lý và lẽ thường tình, người ta ai ai cũng chỉ nghĩ đến mình mà không quan tâm đến người khác, hay phàn nàn rằng mình là người phải lãnh phần việc nặng nhọc hơn, số phận của mình kém may mắn hơn mọi người khác. Thật ra ai ai cũng có nỗi khó khăn riêng, nỗi buồn riêng, khó có thể so sánh được. Người khác cũng phải chịu gánh nặng của công việc và nỗi lo nghĩ như nhau.
 
A one-horse race. Nghĩa đen: Cuộc đua một ngựa. Nghĩa bóng: Một cuộc thi mà trong đó, ngay từ lúc nhập cuộc, một phe ứng thí có khả năng vượt trội xa hơn nhiều so với các đối thủ khác, và rõ ràng có cơ may để giành chiến thắng.
 
Don’t back the wrong horse. Nghĩa đen: Đừng theo con ngựa dở. Nghĩa bóng: Đừng nhầm ủng hộ, hỗ trợ một ứng cử viên dở vì điều đó chắc chắn sẽ đưa đến thất bại.
 
Don’t beat a dead horse. Nghĩa đen: Đừng đánh một con ngựa đã chết. Khi một con ngựa chết rồi thì dù người chủ có đánh đập nó, nó cũng không thể đứng dậy đi được nữa. Nghĩa bóng: Đừng cố gắng vô ích trước một chuyện đã rồi.
 
Don’t put the cart before the horse. Nghĩ đen: Đừng đặt chiếc xe trước con ngựa. (Tiếng Việt có câu Đừng đặt cái cày trước con trâu). Nghĩa bóng: Đừng làm chuyện ngược đời vô lý. Theo lẽ tự nhiên, con ngựa kéo chiếc xe nên con ngựa phải ở trước chiếc xe. Thế giới này có trật tự riêng của nó. Tất cả mọi sự vật, sự việc cũng có trật tự trước sau. Ta không nên hấp tấp, vội vã đốt cháy giai đoạn mà đảo lộn các bước theo đúng trình tự vốn có theo quy luật. Trong tiếng Việt có câu tục ngữ  “Đừng cầm đèn chạy trước ô tô” mang ý nghĩa tương tự. Tốt nhất ta nên tuân thủ đúng các trật tự trong cuộc sống. Câu này xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1589 trong quyển sách The Arte of English Poesie của George Puttenham. Có lẽ tác giả đã dịch ra từ một câu tục ngữ cổ Hy Lạp.
 
Don’t spare the horses. Nghĩa đen: Đừng dành thì giờ lo cho mấy con ngựa. Nghĩa bóng: Ý câu này muốn nói là đừng kể gì đến phương tiện mà hãy chú tâm vào mục đích chính (cứu cánh).
Nguồn gốc câu này có từ thời Nữ hoàng Victoria trị vì nước Anh vào hậu bán thế kỷ thứ 19. Sự tích kể rằng Nữ hoàng Victoria có người phu xe ngựa tên James Darling. Theo truyền thống vương giả thượng lưu, đáng lẽ Nữ hoàng gọi thần dân bằng họ của người đó. Nhưng “Darling” , họ của “tài xế riêng” của bà, lại cũng có nghĩa là “cưng yêu quí”, nếu bà xưng hô như thế e có vẻ không phù hợp.
Vì thế, bất đắc dĩ Nữ hoàng Victoria đành phải gọi người mã phu bắng tên James, một cách xưng hô thân mật của dân giả.
Lần đó sau một chuyến du hành bằng xe lửa hoàng gia, bà trở về London. Vừa đến ga Paddington, bà nôn nóng muốn về “nhà” là cung điện Buckingham. Thấy “bác tài” cứ nhẩn nha cẩn thận xem xét lại mấy con ngựa, bà thốt câu ra lệnh: “Home James! And don’t spare the horses!” (Về nhà ngay James! Đừng màng tới mấy con ngựa!) Và câu nói đó đã “phi nước đại” đi vào lịch sử. 
 
To Be on Your High Horse. Nghĩa đen: Ngồi cao trên lưng ngựa. Thành ngữ này được dùng từ thời thế kỷ thứ 14 ở Âu Châu, khi giới thượng lưu quyền quý thường cỡi những con ngựa cao nhất mà họ có thể mua được để chứng tỏ là họ quan trọng hơn giới thường dân. Nghĩa bóng: Ngày nay, người Mỹ dùng thành ngữ To Be on Your High Horse để chỉ một người tự cho là mình quan trọng cho nên coi thường người chung quanh.
 
“Get off your high horse.” Nghĩa đen: “Hãy xuống ngựa đi.” Nghĩa bóng: “Đừng kiêu ngạo nữa.” Một khi đã xuống ngựa, chưa chắc người đó cao hơn về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Thái độ của kẻ kiêu ngạo là luôn nghĩ rằng mình ở vị trí cao trọng hơn người khác, đối xử với người khác như thể họ thấp bé hơn mình. Thành ngữ này xuất phát từ thời xưa khi tầng lớp thượng lưu thường cỡi ngựa. Họ có khuynh hướng hành động ngạo mạn của cấp trên khi giao tiếp với một người bình thường. 
 
“Hold your horses!” Nghĩa đen: “Ngừng ngựa của bạn lại!” Nghĩa bóng: Hãy tạm giữ yên vị trí tại chỗ. Câu này có lẽ bắt nguồn từ chiến trận, khi vị chỉ huy ra lệnh cho binh sĩ của mình hãy bình tĩnh, kìm cương ngựa lại để đợi lệnh mới. Ngày nay, thành ngữ này trở nên thông dụng hơn và được dùng trong mọi trường hợp và có nghĩa là “đừng vội, hãy bình tĩnh, hãy kiên nhẫn chờ thời cơ thuận tiện rồi hãy hành động”.
 
A dark horse. Nghĩa đen: Một con ngựa đen. Nghĩa bóng: Một nhân vật mới lạ như từ trong bóng tối chui ra, chưa ai biết. Từ ngữ dark horse xuất xứ từ giới đua ngựa cách đây hơn 150 năm để chỉ một con ngựa đua mà không ai biết đến thành tích gì của nó cả. Ngày nay, nó được dùng để chỉ một ứng cử viên mà đa số cử tri chưa nghe nói tới bao giờ. Phần đông những ứng cử viên như vậy thường thua xa trong các cuộc tranh cử, nhưng đôi khi họ cũng làm cho các chuyên gia chính trị phải ngạc nhiên khi họ thắng cử, tạo nên trường hợp mà giới trường đua gọi là ngựa về ngược.
 
Horse sense. Nghĩa đen: Giác quan của ngựa. Nghĩa bóng: Khả năng tốt khi nhận xét, phán đoán và quyết định một chuyện gì.
 
Horses for courses. Nghĩa đen: Mỗi con ngựa quen đường đi nước bước của nó. Có con quen đường đất bằng phẳng, có con quen đường rừng hay đường núi hiểm trở. Nghĩa bóng: Mỗi người có một khả năng chuyên môn riêng, không ai giống ai, nên quan trọng là phải dùng đúng người đúng khả năng.
 
If two ride on a horse, one must ride behind. Nghĩa đen: Nếu hai người cỡi một con ngựa thì một người phải ngồi đàng sau. Nghĩa bóng: Khi hai người cùng chung với nhau làm một việc thì phải có một người chính (cầm đầu, chỉ huy) và một người phụ thì công việc mới êm xuôi.
 
If wishes were horses, then beggars would ride. Nghĩa đen: Nếu mọi điều ước là có được ngựa thì ngay cả ăn mày cũng sẽ có ngựa để cỡi. Nghĩa bóng: Ước muốn viễn vong mãi mãi cũng chỉ là ước muốn, vì nếu như mọi ước muốn đều trở thành sự thật thì ngay cả một người chẳng cần làm gì hết cũng sẽ có đủ mọi thứ để mà thụ hưởng. Nếu, giá như, ước gì… tất cả mọi giả định đều vô ích.
 
A nod is as good as a wink (to a blind horse). Nghĩa đen: Một cái gật đầu cũng tốt như một cái nháy mắt (đối với một con ngựa mù). Nghĩa bóng của A nod is as good as a wink: Ý nói chỉ cần một sự ra hiệu vắn tắt ngắn gọn cũng đủ cho người khác hiểu mà không cần phải giải thích cặn kẽ dài dòng. Khi câu này có thêm “to a blind horse” thì nó có nghĩa là: đối với một người kém hiểu biết chuyên môn, dùng từ ngữ đơn giản thường cũng đủ thay vì tốn công giảng giải vòng vo
 
This is a one-horse town. Nghĩa đen: Đây là thị trấn chỉ có một con ngựa. Nghĩa bóng muốn chỉ đây là một nơi chốn nhỏ ít ai biết đến, không quan trọng.
Thành ngữ này, đầu tiên được ghi vào năm 1857, vì thuở đó có những thị trấn nhỏ chỉ cần một con ngựa duy nhất cũng đủ cho nhu cầu vận chuyển.
 
Play the ponies. Nghĩa đen: Chơi đùa với ngựa con. Nghĩa bóng: Đây là một câu tiếng lóng của dân đi đánh cá ngựa khi họ tránh dùng “Play the horses” vì không muốn cho người ngoài cuộc biết.
 
Put a horse out to pasture. Nghĩa đen: Đưa một con ngựa ra đồng cỏ. Khi một con ngựa yếu sức vì tuổi già hay bệnh tật mất khả năng làm việc, chủ thường không dùng nó nữa và thả nó ra đồng suốt ngày nhai cỏ. Nghĩa bóng: Đặt ai đó ra khỏi môi trường hoạt động, cho người đó ngồi chơi xơi nước, với lý do người đó không còn đủ khả năng hoặc không còn thích hợp.
 
Strong as a horse. Câu ví von dùng để chỉ một người có sức mạnh: mạnh như trâu, mạnh như cọp, mạnh như voi…
 
Get on one’s hobby horse. Nghĩa đen: Làm bộ như đang cỡi ngựa. Bạn có xem hát bộ bao giờ chưa? Đào kép hát bộ thường kẹp một cây chổi lông gà dưới háng rồi nhún nhẩy trên sàn sân khấu như là đang cỡi ngựa. Hobby horse là chữ để gọi bất cứ vật gì giả làm con ngựa. Theo nghĩa bóng, nếu một người nào đó cỡi hobby horse của họ tức là họ đang ba hoa chích chòe nói về một chủ đề mà họ cho là thú vị và quan trọng, và họ cứ thao thao bất cứ lúc nào mà họ có thể, ngay cả khi người khác không quan tâm để ý và không muốn nghe.
 
Work horse. Nghĩa đen: ngựa làm việc. Nghĩa bóng mô tả một cá nhân làm việc chăm chỉ, đặc biệt là khi so sánh với những người khác. Đôi khi chữ work horse cũng được dùng để mô tả một người chỉ cắm cúi làm việc hùng hục thật chăm chỉ  nhưng không có năng khiếu suy nghĩ phán đoán.
Trước đây chữ này được dùng để mô tả một con ngựa chủ yếu cho các việc nặng (chẳng hạn như một con ngựa kéo cày) chứ không phải được dùng trong các hoạt động đòi hỏi tay nghề cao hơn nhưng đỡ vất vả hơn, chẳng hạn như để cho chủ cỡi hoặc đua xe.
 
Dog and pony show. Nghĩa đen: Sô trình diễn chó và ngựa con. Nghĩa bóng: Quảng cáo rầm rộ nhưng thực chất nội dung không có gì quá đặc biệt. Ví dụ, ‘Cuộc họp được cho là để mô tả một chiến lược bán hàng mới nhưng thực sự chỉ là cách tiếp thị cũ. Đúng là một màn trình diễn chó và ngựa con.’ Thuật ngữ này bắt đầu từ những năm 1800, khi những đoàn xiếc lưu diễn khá phổ biến. Một số đoàn xiếc nhỏ không thể có đủ khả năng sở hữu các động vật kỳ lạ hoặc thuê mướn các biểu diễn viên tài ba, vì vậy họ cung cấp các màn trình diễn chỉ có chó và ngựa con. Trường hợp như vậy thường gây thất vọng cho khán giả địa phương vốn mong đợi cái gì hào hứng thú vị hơn như quảng cáo.
 
Old war horse. Con chiến mã già. Nghĩa bóng thành ngữ này chỉ một người từng trải kinh nghiệm chiến tranh, một chiến binh về già, hay cũng có thể dùng để chỉ một người già dặn dạn dày kinh nghiệm trong bất cứ lãnh vực nào khác, như chính trị, tài chánh chẳng hạn.
 
Trojan Horse. Ngựa thành Troy. Nghĩa bóng chỉ một cái gì đó nguy hiểm được che đậy bên trong một cái gì đó trông an toàn hoặc có lợi. Nguồn gốc của thành ngữ này nói về cuộc chiến tranh giữa Hy Lạp và Troy giữa thế kỷ 13 trước Công nguyên, khi người Hy Lạp xây dựng một con ngựa gỗ lớn và để lại bên ngoài cổng thành người Troy như một món quà tặng. Tuy nhiên, người Hy Lạp đã giấu những người lính trong con ngựa gỗ, vì vậy khi người Troy (Trojan) kéo con ngựa  quà vào thành của họ, toán quân “biệt kích” núp trong thân ngựa rỗng đợi khi đêm xuống đã giết lính gác và mở cửa thành cho quân đội Hy Lạp tràn vào tấn công và chiếm được thành Troy.
Đối với người dùng Internet (cư dân mạng), Trojan là tên của một loại virus, mầm độc hại được ẩn giấu bên trong các nhu liệu ứng dụng hữu ích, vì vậy khi người nào tải nhu liệu này về máy tính của họ, virus Trojan sẽ xâm nhập và truy cập vào dữ liệu của máy tính.
 
Để kết thúc bài dông dài này, người viết xin liệt kê một số sự kiện về ngựa sau đây.
 
– Ngựa có ruột non bình thường dài khoảng 75 feet, ruột già bình thường dài khoảng 12 feet.
– Ngựa sản xuất trung bình 12 lít nước bọt mỗi ngày để giúp cho sự tiêu hoá cỏ khô được dễ dàng.
– Ngựa không thể thở bằng miệng và không thể nôn mửa.
– Ngựa chạy có thể đạt đến tốc độ tối đa là khoảng 45 mph (70 km/giờ), tốc độ đi trung bình vào khoảng ba, bốn dặm một giờ.
– Ngựa có đôi mắt lớn nhất so với bất kỳ động vật nào.
– Ngựa và người là hai loài động vật duy nhất có thể đổ mồ hôi qua da để làm mát.
– Ngựa tiêu thụ một lít (0.25 gallon) dưỡng khí một phút trong khi đi bộ. Nhưng khi phi nước đại trong một cuộc chạy đua, ngựa thở dồn dập mỗi hơi một bước chạy, tiêu thụ gần 60 lít (15 gallon) oxy mỗi phút.
– Ngựa có kích thước thân thể trung bình chứa khoảng 50 pint máu (28 lít) lưu thông qua hệ thống tuần hoàn ở chu kỳ 40 giây.
– Ngựa tốn hao nhiều năng lượng khi nằm hơn là khi đứng.
– Ngựa có bộ phận cơ thể đặc biệt ở chân cho phép chúng ngủ trong khi đứng mà không ngã.
– Ngựa tốn hao năng lượng khi bơi nhiều hơn khi chạy.
– Ngựa có lông có mô hình xoắn ốc độc đáo như vân tay của người, một đặc điểm để xác định giống loại.
– Ngựa Camargue (tên một vùng đất thấp và đầm lầy có sông Rhone chảy qua thuộc miền nam nước Pháp) có màu đen khi mới sinh nhưng lông đổi thành trắng khi ngựa trưởng thành.
– Ngựa có thể diễn đạt cảm xúc bằng tai, mũi, mắt để biểu lộ tâm trạng. Chẳng hạn khi ngựa phình mũi, dựng tai là lúc nó bực giận khó chịu đấy!
 
Cười chuyện ngựa:
1.
Một cô gái tóc vàng quyết định thử cỡi ngựa, mặc dù trước đó cô chưa bao giờ học cỡi ngựa và cũng chẳng có kinh nghiệm nào. Cô tự leo lên lưng ngựa mà chẳng cần ai giúp và con ngựa ngay lập tức chuyển động. Nó giữ tốc độ ổn định và nhịp nhàng, nhưng cô gái tóc vàng bắt đầu bị tuột từ từ khỏi yên ngựa.
Hoảng hốt, cô chụp lấy bờm ngựa, nhưng dường như không thể nắm vững. Cô cố gắng choàng tay quanh cổ của con ngựa, nhưng rồi cô cũng bị tuột xuống bên hông con ngựa. Con ngựa vẫn tiếp tục phi nước đại, dường như chẳng đoái hoài gì đến người cưỡi nó đang gặp trở ngại.
Sau cùng, cô buông tay ra và nhảy ra khỏi con ngựa để mong đáp xuống nơi an toàn. Thật không may, chân của cô đã bị vướng vào bàn đạp, thế là cô chỉ còn cách cầu may cho mình khỏi bị móng ngựa đạp trúng, trong khi cái đầu của cô chạm mặt đất liên tục. Cô sợ hãi và tuyệt vọng đến gần như bất tỉnh.
Nhưng may cho vận số của cô, người quản lý của tiệm Walmart đã nhìn thấy chuyện gì đang xảy ra nên tắt điện. Và con ngựa máy tức khắc dừng lại.
 
2.
Một ngày nọ, một người đàn ông đi qua một trang trại và nhìn thấy một con ngựa đẹp. Muốn mua con ngựa đó, ông ta bèn nói với người nông dân:
– “Tôi thấy con ngựa của ông trông đẹp quá nên tôi thích và muốn mua. Vậy nếu tôi trả cho ông 500 đồng, ông có chịu bán không?”
Người nông dân đáp:
– “Con ngựa trông không tốt như ông nghĩ đâu. Vã lại nó không phải để bán.”
Người khách vẫn nài nĩ:
– “Tôi lại thấy nó trông đẹp đấy chứ. Tôi sẽ trả cho ông một ngàn đồng.”
– “Tôi đã bảo nó không nhìn tốt như ông nghĩ đâu. Nhưng nếu ông muốn mua nó quá thì tôi bán cho ông đó.”
Ngày hôm sau, người đàn ông quay trở lại với vẻ giận dữ. Ông đến trước mặt người nông dân và la lên:
– “Anh bán cho tôi một con ngựa mù. Anh lừa tôi!”
Người nông dân bình tĩnh trả lời:
– “Thì tôi đã nói với ông là nó không nhìn tốt như ông nghĩ đâu, đúng không?”
 
Phan Hạnh. Giáp Ngọ 2014.

NGỰA

 

Nguyễn Ngọc Duy-Hân

 

 

Khi chuẩn bị để viết một chút tản mạn về ngựa, tôi nghĩ ngay đến chuyện ngắn “Người ngựa, Ngựa người” của Nguyễn Công Hoan đọc đã lâu rồi. Đại khái chuyện kể trong đêm giao thừa, một người phu xe ráng chạy thêm giờ để có tiền đem về ăn Tết. Anh gặp một cô gái hết thời không có nhà để về bắt anh kéo xe đi lông nhông rồi đề nghị trả công bằng “chuyện ấy” thay vì tiền kéo xe: Một người phải làm ngựa kéo xe và một “con đĩ ngựa” trong phận làm người, thật là chua xót. Sau này nhà văn Xuân Vũ cũng viết chuyện “Ông Chủ Xe Thổ Mộ và Chú Ngựa Già”, mô tả con ngựa gầy yếu phải làm việc vất vả mà không được cho ăn đầy đủ, chủ có đánh đau mấy ngựa cũng không đi nổi. Chủ liền nghĩ ra kế cột mớ cỏ non trên gọng xe làm mồi nhử để nó ráng kéo. Ngựa đâu hiểu nó có ráng mấy cũng không với được bó cỏ, vì thực chất của Xã hội Chủ Nghĩa là nghèo khổ lừa dối, những chiếc “bánh vẽ” chỉ để ngắm nhìn ca tụng, không ăn được!

Thế nhưng chuyện về ngựa không phải chỉ là hai câu chuyện buồn như thế, cũng có chút vui vui, nhất là trong dịp đầu năm Ngọ mình cũng nên quên đi những phiền muộn, quên đi “Vết thù trên lưng ngựa hoang” để cùng vui Xuân. Vậy mời bạn “Khớp con ngựa ngựa ô”, cùng tôi “Ngựa phi đường xa” trong “Vó ngựa giang hồ” trên những con đường thênh thang “Ngựa xe như nước, trên đường vẫn qua mau” và dù “Ngựa hồng đã mỏi vó, chết trên đồi quê hương” cũng xin vững dây cương trên lưng con “Ngựa Hồng” mà tặng nhau một “Bông Hồng Cho Người Ngã Ngựa”. Vâng, dù có khi thất bại ngã ngựa, nhưng “Ngựa vẫn hí vang đường xa, vọng suốt đất trời kia”,… bạn nhé.

 

Ngua 0 Than thoai

 

Tôi xin bắt đầu với các con ngựa trong thần thoại Tây Phương. Thời ấy, hình ảnh con Nhân Mã đầu người mình ngựa rất phổ biến, trong Thiên Văn cũng có chòm sao tên là Nhân Mã và trong mười hai quẻ bói Tây Phương cũng có con bài Nhân Mã. Riêng con ngựa của người khỏe vô địch Hercules mang tên Arion thì có chân người, nói tiếng người và chạy rất nhanh. Thủy Vương Neptune có biệt tài tạo ra những loài ngựa pha giống kỳ lạ như loài Hyppocampus với thân mình của rồng hay cá, chỉ có hai chân trước. Con ngựa thần unicorn xoải cánh, đầu có một sừng ở giữa trán cũng là hình ảnh con ngựa trong thần thoại rất đẹp.

 

Kế tới con ngựa gỗ thành Troy (Troia) cũng rất nổi tiếng. Cuộc chiến dai dẳng 10 năm tại vùng đất Hy Lạp cuối cùng chấm dứt nhờ mưu kế của Odyssey. Odyssey cho làm một con ngựa gỗ khổng lồ rồi để lính vào trốn trong bụng, khi quân thành Troy mở cửa nhận ngựa làm chiến lợi phẩm cũng chính là khi họ rước quân địch vào.

 

Con ngựa gỗ trong phim Troia (2004), được trưng bày ở Çanakkale

 

Sau con ngựa gỗ này, trong văn chương Pháp nổi tiếng có nhà văn Alexandre Dumas (cha) với bộ chuyện “Ba Chàng Ngự Lâm Pháo Thủ” (Les Trois Mourquetaires) đã được làm thành phim ảnh cũng như phim hoạt họa. Hình ảnh ba chàng lính vẫy vùng trên lưng ngựa với thanh gươm làm câu chuyện thật sống động. Với khẩu hiệu “Một người vì mọi người, mọi người vì một người”, các chàng ngự lâm tính khí hào hùng đã làm “vang bóng một thời”. Câu chuyện này đã được cụ Nguyễn Văn Vĩnh trong nhóm Đông Dương Tạp Chí dịch ra Việt Ngữ năm 1921. Tôi nhột lắm vì khẩu hiệu của các tay ngự lâm này tôi chỉ thực hiện được vế sau, tức là “mọi người vì một người”. Tôi chỉ muốn người khác phục vụ để ý tới mình, còn mình thì ngại khó, ơ hờ không theo tinh thần “một người vì mọi người”. Ước gì tất cả chúng ta đều có tinh thần hy sinh yêu nước, vì việc chung để nước Việt khá hơn.

 

Con ngựa nổi danh khác trên thế giới là con Bucephalas của vua Alexandros. Chuyện kể rằng có người lái buôn Ba Tư dắt con hắc mã đến bán cho vua Philippos II của Macedonia, nhưng tất cả các tay kỵ mã tài giỏi nhất đều chịu thua con ngựa bất kham này. Hoàng tử Alexandros lúc đó hãy còn nhỏ, đã đi chậm rãi đến bên ngựa, dịu dàng đưa tay vỗ nhẹ vào cổ, khẽ lái ngựa hướng về phía mặt trời, nhờ thế ngựa không còn sợ bóng của chính mình và cuối cùng đã trở thành tuấn mã. Vị vua trẻ cỡi con Bucephalas chinh phục cả nước Ba Tư để dựng lên một đế quốc mới ở châu Á. Đọc xong chuyện này tôi rút ra bài học là muốn trị những người nóng nảy khó tính, mình phải “dịu dàng” và tìm cách hướng người đó về điều không làm họ nổi điên lên nữa. Nói vậy nhưng không dễ các bạn nhỉ, nhẹ nhàng thì cũng phải có giới hạn, có lẽ vì thế nên biết bao cặp đã phải ly dị vì hết kiên nhẫn để “dịu dàng” với nhau.

 

Chuyện vua Darius của nước Ba Tư lên ngôi cũng lạ. Sau khi hoàng đế Smerdis băng hà, tất cả người trong hoàng tộc đều đồng ý nếu sáng hôm sau ngựa của người nào lên tiếng trước thì người đó sẽ được làm vua. Ngựa của Darius vốn mến chủ, vừa trông thấy ông đã hí vang để chào mừng, nên Darius được lên ngôi hoàng đế. Thế mới biết lời chào quan trọng như thế nào, tôi phải học kinh nghiệm này để luôn nhanh nhẩu thăm hỏi người khác, tỏ sự quan tâm không thờ ơ vô cảm.

 

Qua tới thời Hán Sở tranh hùng, con ngựa được nhắc tới là con Ô Truy – một con ngựa chứng xuất hiện tại núi Đồ Sơn – đã phá phách xóm làng, làm hại mùa màng không ai trị được. Hạng Võ nghe tin đã dùng thần lực để khuất phục Ô Truy, sau đó cùng thần mã tạo ra nhiều chiến công oanh liệt. Sau này vì trúng kế của Hàn Tín và tiếng sáo Trương Lương, Hạng Võ đã bị vây tại Cửu Lý sơn. Vợ của Hạng Võ là Ngu Cơ đã phải tự sát để chồng rảnh tay phục nghiệp, nhưng Hạng Võ nghĩ mình đã làm 8000 đệ tử đất Giang Đông bị hại nên thua buồn tự vận. Con Ô Truy không phục ai nên đã nhào xuống sông chết theo chủ. Riêng nàng Ngu Cơ sau khi chôn cất, trên mộ lại mọc lên một loại cỏ sắc xám rất đẹp mà người ta gọi là Ngu Mỹ Nhân thảo. Cũng như Ngu Cơ, xưa nay nước ta đã có biết bao nhiêu người vợ hiền hy sinh tất cả cho chồng con, nhất là trong thời chồng đi tù “Cải tạo”, không biết bao nhiêu bông hoa, bao nhiêu ngọn cỏ quý mới đủ để vinh danh những người phụ nữ Việt Nam này.

 

Xtra 1

 

Đời Hậu Hán, trong cuộc chia ba chân vạc giữa Tây Thục – Bắc Ngụy – Đông Ngô; Lưu Bị đã được con ngựa Đích Lư cứu thoát khỏi cuộc mưu sát của vợ Lưu Biểu và Sái Mạo. Ngựa đã vượt qua một dòng suối nhỏ tên là Đàn Khê khi bị truy binh đuổi theo rất nguy ngập. Sau này thi sĩ Tô Đông Pha nhà Tống đã làm bài thơ vịnh với tựa đề “Dược mã Đàn Khê” để ghi nhớ sự kiện này. Đích Lư dưới mắt có chỗ trũng như chứa nước mắt, cạnh trán lại có điểm trắng nên nhiều người xem tướng bàn với Lưu Bị không nên dùng. Lưu Bị không tin, cho là người ta sống chết có số. Quả vậy, Đích Lư cứu chủ chứ đâu có hại chủ, nếu bạn tin bói toán phong thủy bạn cũng nên cân nhắc lại nhé. Gần 90 triệu người Việt đâu có sanh cùng ngày mà sao phải cùng chịu khổ, chịu đàn áp dưới chế độ hiện tại?

 

Ngựa Xích Thố của Quan Vân Trường cũng đã giúp chủ tạo ra nhiều chiến công giúp Lưu Bị tạo dựng sự nghiệp. Sau này do mưu kế Đông Ngô, Quan Vân Trường bị mất thành Kinh Châu, phải lấy cái chết để đền ơn tri ngộ. Xích Thố dù được bên địch “o bế” rất kỹ, nhưng đã nhịn ăn chết theo Quan Công chứ nhất định không cho ai khác cưỡi. “Một con ngựa đau cả tàu không ăn cỏ”, thì ra không phải chỉ loài chó mà loài ngựa cũng rất trung thành.

Nói tới lòng thủy chung của ngựa cũng nên nhắc tới câu nói “Ngựa Hồ, Chim Việt”. Tích xưa kể rằng khi dân Hồ ở phương Bắc mang triều cống Hán Võ Đế con Thiên Lý Mã, vua cho chăm sóc đặc biệt tại vườn Thượng Lâm nhưng ngựa luôn buồn rầu, chỉ khi nào thấy gió Bắc thổi tới thì mới hí lên vui mừng. Sau đó ngựa bỏ ăn và chết. Đọc những điển tích này tôi thấy rất xấu hổ, vì mình là con người nhưng lòng thủy chung, son sắt với quê hương như thế nào? Biết bao nhiêu người đã vì lợi danh mà phản bội người có ơn với mình, hoặc từng “ăn cơm Quốc gia mà thờ ma Cộng sản”, hình thức này hình thức khác đã làm hại đất nước; không lẽ lại nặng lời mắng họ là còn thua loài trâu ngựa!

 

Xtra 2

 

Gia Cát Lượng thì biết sử dụng trâu gỗ, ngựa máy. Ngựa của Gia Cát tiên sinh là thứ ngựa máy có thể thay thế ngựa thật để vận tải quân lương, giúp thành công trong việc chia ba thiên hạ. Ngoài ra dã sử Trung Hoa cũng chép chuyện vua nước Lương có ngựa quý chạy ngàn dặm, tên là Tiêu Sương. Khi Tiêu Sương bị vua Tống đánh cắp đem về, nó nhớ chủ cũ bỏ ăn rồi chết. Đường Huyền Tông cũng nổi danh là ông vua mê ngựa, ông có đến bốn vạn con ngựa quý.

 

Vừa qua là chuyện ngựa thế giới, riêng ngựa Việt Nam ta lại hay hơn nhiều vì đã góp phần trong việc chống quân Tàu xâm lăng, tôi xin trích vài chuyện tiêu biểu.

Trước hết, có lẽ không ai không biết chuyện con ngựa sắt của Thánh Gióng. Chuyện vào đời vua Hùng Vương thứ sáu khi có giặc Ân từ phương Bắc qua xâm phạm bờ cõi, thế giặc quá mạnh nên vua phải kêu gọi hiền tài trong nước chống đỡ. Lúc đó tại làng Phù Đổng – thuộc tỉnh Bắc Ninh ngày nay – có chàng trai đã xin vua đúc con ngựa sắt và thanh gươm để giết giặc. Người thanh niên này rất lạ, lúc ba tuổi vẫn chưa biết nói biết cười, cứ nằm im như cục bột, thế nhưng khi hay tin giặc tới, đứa bé ăn nhiều, lớn lên như thổi và đột nhiên nói được rồi cưỡi ngựa sắt xông pha ra trận. Phá xong giặc Ân, Gióng đã phi ngựa lên núi Sóc Sơn bay về trời. Tương truyền rằng vó ngựa sắt in dấu rất sâu, tạo thành các ao hồ từ vùng Kim Anh, Đa Phúc cho đến Sóc Sơn. Vua Hùng nhớ ơn nên cho lập đền thờ và phong chàng là Phù Đổng Thiên Vương, tức là Thánh Gióng.

 

Ngua 1 Thanh Giong

 

Tượng Thánh Gióng

 

Lịch sử Việt Nam còn nhiều chuyện kể về công lao của ngựa trong việc bảo vệ tổ quốc như nhờ kỵ binh mà vua Lê Ðại Hành đã giết chết Hầu Nhân Bảo – tướng nhà Tống tại ải Chi Lăng. Cũng nhờ kỵ binh phối hợp mà Lý Thường Kiệt đã đại phá ba châu là châu Khâm, châu Liêm và châu Ung của nhà Tống và đánh tan quân Chiêm Thành.

 

Chiến công lừng lẫy của vua Quang Trung dịp đầu xuân Kỷ Dậu 1789 cũng đã được ghi vào lịch sử. Vì quân Thanh qua xâm lăng nước ta lần này mang theo rất nhiều kỵ binh cỡi ngựa, nên vua Quang Trung đã có sáng kiến dùng voi để chống lại. Quả thế, ngựa quân Thanh thấy voi Việt thì mất vía tan hàng, Sầm Nghi Đống đành treo cổ tự vận ở Đống Đa. Tôn Sĩ Nghị đang đêm nghe tin bỏ cả ấn tín, người không kịp mặc giáp, ngựa chẳng kịp đeo yên chạy rút về Tàu để thoát thân.

 

Ngoài ra còn có một địa danh liên hệ tới ngựa mà ta nên hãnh diện nhắc tới: Đó là núi Mã Yên – còn gọi là gò Yên Ngựa tại Chi Lăng. Trong trận chiến kháng Minh, dưới sự lãnh đạo của anh hùng áo vải Lam Sơn – tức Bình Ðịnh Vương Lê Lợi, trận chiến cuối cùng để giải ách nô lệ cho dân Việt sau gần 20 năm đô hộ của quân nhà Minh là trận chiến xảy ra tại núi Mã Yên này.

 

Ngày xưa, các sĩ tử đậu ông nghè ông cống đều được Vua ban ngựa để cỡi về quê vinh qui bái tổ, ngựa này sẽ được thắng kiệu vàng, tra khớp bạc: “Ngựa anh đi trước, võng nàng theo sau”. Thế nên theo phong tục Việt Nam khi gửi thiệp mời đám cưới, trên các tấm thiệp thường in hình ảnh cô dâu, chú rể cỡi ngựa che lọng rước dâu về nhà chồng. Còn theo phong tục Tây Phương thì người ta tặng móng ngựa cho cô dâu chú rể trong ngày cưới. Những câu “Cân đai xe ngựa, Lên xe xuống ngựa” để nói về những người có sự nghiệp lớn. Khi phải ra hầu tòa người ta nói là phải đứng trước vành móng ngựa, có lý do tại sao lại dùng nhóm chữ “Vành móng ngựa” nhưng bài dài quá rồi, nếu bạn chưa biết thì chịu khó “gú-gồ” nhé. Trong các chứng bệnh nguy hiểm có bệnh “Thượng mã phong” cũng nên nhắc tới cho đủ bộ phải không các bạn.

 

Xtra 3

 

Một trong những nhục hình ngày xưa có hình phạt “Tứ mã phân thây” tức là cột tứ chi của tội nhân cho bốn con ngựa kéo về bốn phía khác nhau để chết thật là đau đớn, nạn nhân điển hình là Kinh Kha khi mưu sát hụt Tần Thủy Hoàng. Dưới thời Cộng Sản, bọn cầm quyền tuy không thi hành bản án tứ mã phanh thây nhưng đã bắt bỏ tù, trấn dập hành hạ người dám lên tiếng cho Nhân Quyền bằng những cách tàn ác không kém. Thương thay cho những anh hùng ngã ngựa, dù chết trong lao tù nhưng tôi tin tinh thần bất khuất của họ sẽ sống mãi để làm gương cho hậu thế.

 

Ngựa được xem là loài động vật có đôi mắt to nhất, đặc biệt ngựa thích ngủ đứng, ban đêm bất kỳ khi nào đi xem xét, người ta luôn thấy ngựa đứng nhắm mắt ngủ. Tội nghiệp ghê, ngủ vậy có mỏi chân và ngon giấc không nhỉ? Ngựa lại biết xem dự báo thời tiết, nếu đang đi bỗng nhiên ngựa dừng lại, đập mạnh móng xuống đất thì trời sắp mưa hoặc có mạch nước ngầm ở vùng đó. Ngày nay với máy móc phương tiện phát triển cao, nhưng người ta vẫn lấy “sức ngựa” (mã lực) làm tiêu chuẩn tính sức mạnh của động cơ. Lông đuôi ngựa làm sợi dây kéo đàn vĩ cầm tốt và hay hơn bất kỳ các dây đàn làm bằng chất khác.

 

Trong cuộc sống hằng ngày, nhiều câu nói, điển tích liên quan tới ngựa đã được xài thường xuyên hầu như ai cũng biết. Chẳng hạn khi muốn nói tới chuyện phúc họa khó lường, được hôm nay nhưng mất ngày mai, người ta dùng câu “Tái ông mất ngựa”. Nói về sự phản bội, cha ông ta có câu: “Thay ngựa giữa dòng”, nói về lòng tham vô đáy thì có “Được đầu voi, đòi đầu ngựa”. Để đo lường ý chí biết vượt qua thử thách người ta dùng câu “Đường dài mới biết ngựa hay”. “Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã” ý để nói người xấu luôn tìm tới với nhau để làm chuyện xấu. Riêng về gia đình, vợ chồng thì có câu “Gái có chồng như ngựa có cương”, rồi thì “Đầu trâu mặt ngựa”, “Làm thân trâu ngựa”, “Ngựa dập voi giày”, “Như ngựa bất kham”, “Cỡi ngựa xem hoa”, “Lên xe xuống ngựa”… Nếu sống không định hướng, không có mục đích rõ ràng người ta ví “lông bông như ngựa chạy”, người phụ nữ nào hư thân trắc nết thì có thể bị bà con chửi là “Con Ngựa Thượng Tứ”. Gái điếm trở về làm ăn lương thiện thì ví là “ngựa hoàn lương”. Ba gai, bất trị thì được tặng danh hiệu “ngựa bất kham”. Mặt chảy dài buồn rầu lo lắng thì bị ví là “mặt dài như mặt ngựa”. Con cái hư hỏng, không giáo dục được gọi là “ngựa đứt dây cương”…tất cả đều được dùng rất thường xuyên trong đời sống, đủ để thấy vai trò của ngựa quan trọng như thế nào.

 

Ngựa cũng có tình mẫu tử rất cao. Chuyện kể rằng khi quan nước Thi Lợi muốn thử xem nước Xá Vệ có người tài hay không, bèn đem hai ngựa mẹ và ngựa con giống hệt nhau để bắt phân biệt. Bên Xá Vệ xem xét tỉ mỉ từ tai đến chân nhưng không có cách nào nhận ra, may thay có cô gái hiến kế là hãy mang một ít cỏ tươi đến sẽ biết kết quả. Thật thế, khi ngựa mẹ thấy cỏ liền nhường cho con ăn trước; trong khi ngựa con thì “vô tư” nhai ngấu nghiến ngay, Xá Vệ thắng cuộc nhờ cách thử này. Ngoài ra giống ngựa cũng rất tinh khôn, biết phân biệt được gia đình dòng tộc của chúng. Dù cho ngựa bị đem đi lưu lạc phương xa nhưng nếu gặp lại nhau, chúng ngửi mùi mồ hôi thì biết có họ hàng với nhau hay không, nên loài ngựa thì không có chuyện loạn luân ăn ở với nhau lung tung xèng như các giống vật khác. Loài người chúng ta nếu cứ loạn luân, đem thân “cho không biếu không” thiếu lý trí thì có đáng xấu hổ không nhỉ?

 

Thịt ngựa không được nhắc tới nhiều như món ăn quý, ngoại trừ cao xương ngựa trị được chứng đau nhức xương khớp, làm mạnh gân cốt nhờ ngựa có nhiều loại acid đặc biệt và protein. Thế nhưng người ta có một món trà rất quý gọi là “Trảm Mã trà”: Trên núi Vân Vụ bên Tàu có trồng nhiều trà, buổi sáng người ta cho ngựa nhịn đói phi lên núi ăn đọt trà. Sau khi ăn no thì giết chết ngựa lấy trà trong dạ dày ra. Nhờ dịch vị trong dạ dày ngựa, trà đã được biến hóa thành loại trà quý. Thì ra ngoại trừ café cứt chồn và café cứt voi, món trà Trảm Mã này xem ra cũng là sản phẩm đặc biệt mà có lẽ chỉ chú Ba Tàu mới nghĩ ra được, chắc là ngon và thơm vì không phải mang tên cứt ngựa và không phải đi qua khâu cuối ở chỗ đó! Nói tới đây tôi phải nhắc tới màu xanh rêu đậm cũng được gọi là màu cứt ngựa. Có lần tôi hỏi con trai cái quần màu cứt ngựa của con đâu rồi, nó tiếng Việt vu vơ nên trố mắt ra nhìn, khi nghe giải thích xong nó hờn dỗi bảo: “Con không muốn mẹ nói quần con là cứt ngựa!”

 

Trong Kinh thánh Cựu ước xưa cũng có nhắc tới bốn con ngựa của Apocalypse: Chúng là biểu tượng của sự chinh phục, chiến tranh, nạn đói và cái chết. Trong sách Khải Huyền của Thánh Gioan, 4 con ngựa này được coi là dấu hiệu của sự phán xét trong ngày tận thế. Chúng có màu trắng, đỏ, đen và xanh xám. Tại Ấn Độ, thần Kalki – biểu tượng của tương lai – là hình ảnh một con ngựa. Trong đạo Hồi, thánh Mohamet lúc giáng trần cũng cưỡi bạch mã. Hình ảnh Chúa Giêsu cỡi lừa và tay phải cầm chiếc gậy khi vào thành Jerusalem là một hình ảnh rất ý nghĩa. Còn theo đạo Phật, khi Thích Ca ra đi tìm sự giác ngộ cũng đã cưỡi ngựa trắng và khi tạo đạt rồi thì chỉ thấy ngựa, không thấy ngài đâu nữa, tức là Phật Thích Ca đã hóa thân vào con ngựa của ngài.

 

Trong chuyện chưởng, ngựa là phương tiện giao thông hàng đầu, các nhân vật trong chưởng đều phi ngựa như bay, làm hình ảnh họ càng thêm anh hùng. Riêng anh chàng Vi Tiểu Bảo thì nhờ ma lanh nên đã thắng cá cuộc đua ngựa với Ngô Ứng Hùng cả vạn lạng bạc. Tiểu Bảo thừa biết loại ngựa Vân Nam của Ứng Hùng sẽ ăn đứt bầy ngựa của mình, nên bày mưu đút lót, rủ rê lính chăm sóc ngựa đi uống rượu chơi gái, rồi tìm cách cho bầy ngựa Vân Nam ăn bả đậu để chúng đau bụng tiêu chảy, nhờ thế ngựa của Tiểu Bảo thắng cuộc chạy đua. Vua Khang Hy cũng phải lắc đầu khen Bảo khôn lanh. Riêng tôi thì không ưa nhân vật Vi Tiểu Bảo, có lẽ vì hắn ma lanh, hay cà rởn, thế mà lúc nào cũng được bao nhiêu mỹ nữ yêu thương giúp đỡ!

 

Xtra 8 Horses runing

 

Bây giờ trở lại chuyện thực tế, tôi xin nhắc tới một trong những trò vui Xuân là phi ngựa đuổi theo bắt lại mũi tên đang bay, kỵ sĩ phải vừa dũng cảm vừa khôn khéo mới điều khiển được tuấn mã, và dĩ nhiên ngựa phải phi nhanh hơn tên bay mới mong thắng cuộc.

 

Hàng năm vào ngày 16 tháng 8 là ngày Tết Ngựa được tổ chức ở thành phố La Haye, Hòa Lan. Vào ngày này, ngựa được chiều chuộng cho ăn những món đặc biệt hơn ngày thường. Xem ra ngựa ở đây còn sướng hơn những người dân Việt nghèo khổ, dù ngày Tết tới vẫn đói rách thèm thuồng.

 

Người Hungary cũng có các ngày hội truyền thống để người ta có dịp xem cầu thủ ngựa ra sân thi đá banh. Hai đội bóng toàn là ngựa không có người điểu khiển đã được huấn luyện đặc biệt để đá quả banh vào khung gỗ tranh tài, coi bộ cũng lý thú quá nhỉ?

 

Ở Việt Nam từ thời vua Hùng cũng có tổ chức các cuộc đua ngựa, đặc biệt là thi cưỡi ngựa làm cơm. Người dự thi được phát một bó đuốc, một ống nứa trong đó sẵn gạo nếp và nước. Sau một hồi trống lệnh, các kỵ sĩ phải vừa cho ngựa chạy vừa lấy lửa đốt đuốc làm sao cho chín ống cơm. Cơm chín trước và ngon thì thắng cuộc được thưởng, dĩ nhiên là không được vụng về làm cháy bờm ngựa. Binh lính thời Lê Trung Hưng và thời Tây Sơn cũng đã áp dụng cách nấu cơm độc đáo này để vừa hành quân vừa nấu được cơm ăn tiết kiệm thì giờ. Ừ nhỉ, ở hải ngoại thì giờ quý hiếm mà mỗi ngày lái xe về nhà hay bị kẹt xe, nếu mình có nồi điện trên xe để vừa nấu cơm vừa lái thì tốt biết mấy!

 

Trong binh chủng Không Quân Việt Nam Cộng Hòa, 5 phi đoàn trực thăng được mang 5 năm danh hiệu của loài ngựa mỗi khi bay hành quân như Bạch Mã 217, Hắc Mã 211, Hồng Mã 225, Phi Mã 227 và Hải Mã 255. Quân nhân của các phi đoàn này phải dùng những danh hiệu trên để liên lạc với đài radar “Paddy” mỗi khi phi cơ cất cánh.

 

Tượng Đức Trần Hưng Đạo cỡi ngựa – Thánh Tổ Hải Quân Việt Nam Cộng Hòa tại Bến Bạch Đằng Saigon, tượng Lê Lai cỡi ngựa mặc hoàng bào cứu Chúa, tượng Thánh tổ ngành Truyền Tin Trần Nguyên Hãn cũng cỡi ngựa, đã là những hình ảnh oai hùng trong lịch sử Việt.

 

Cảnh sát các nước Mỹ, Úc, Canada…ngày nay vẫn còn cỡi ngựa đi tuần trên đường phố, làm dàn chào danh dự, dẫn đầu các cuộc diễn hành trong các ngày đại lễ. Quan tài của các cố Tổng Thống Kennedy, Reagan hay công nương Diana đều được đoàn xe ngựa kéo tới thánh đường rồi ra nghĩa trang, sau đó mới chuyển bằng xe về an táng tại quê nhà.

 

Bây giờ tôi xin được nói qua một chút về chuyện ngựa trong văn học nghệ thuật. Ngựa được xem như điểm mốc của thời gian, nên trong Bích Câu Kỳ Ngộ, Giáng Kiều đã khuyên Tú Uyên: “Bóng câu cửa sổ dễ cầm được ru”, từ đó người ta hay ví thời gian trôi đi quá nhanh như “bóng câu qua cửa sổ”. Câu ở đây nghĩa là con ngựa, không phải con chim bồ câu như lúc bé tôi vẫn tưởng. Ngoài ra trong Chinh Phụ ngâm cũng nhắc tới ngựa: “Chí làm trai dặm nghìn da ngựa, Gieo Thái Sơn nhẹ tựa hồng mao”, hay cụ đồ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu cũng đã từng ca ngợi sự hy sinh của nghĩa sĩ Cần Giuộc thời chống Pháp qua câu: “Một giấc sa trường rằng chữ hạnh, nào hay da ngựa bọc thây”.

 

Gần hơn một chút có bà huyện Thanh Quan với câu: “Lối xưa xe ngựa hồn thu thảo”.

Đặc biệt trong truyện Kiều, ngựa được nhắc tới 13 lần trong 12 câu, xin điểm một vài câu tiêu biểu: Để diễn tả nét đẹp hài hòa giữa người và ngựa tạo nên tác phong của Kim Trọng, thi hào Nguyễn Du đã viết: “Tuyết in sắc ngựa câu dòn, Cỏ pha màu áo nhuộm non da trời”, hoặc: “Nẻo xa mới tỏ mặt người Khách đà xuống ngựa tới nơi tự tình”,”Bóng tà như giục cơn buồn, Khách đà lên ngựa người còn ghé theo”,”Người lên ngựa, kẻ chia bào, Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san”.

 

Kim Trọng cưỡi ngựa đeo chuông, Từ Hải đeo gươm trên lưng ngựa chiến oai hùng, còn Sở Khanh thì quất ngựa truy phong, cũng là ngựa nhưng tính cách rất khác nhau, thật là lý thú.

 

545073_573833282644692_643628956_n

 

Bài “Chùa Hương” của Nguyễn Nhược Pháp mà sau này Trần Văn Khê phổ nhạc cũng có hình ảnh rất thơ mộng: “Thầy theo sau cưỡi ngựa”. Trong bài “Mỏi Mòn” theo lối vấn đáp của của Thanh Tịnh cũng nói tới ngựa: “Có bóng tình quân muôn dặm ruổi, Ngựa hồng tung bụi cõi xa mơ”. Gần đây trong bài “Đổi Cả Thiên Thu Tiếng Mẹ Cười” của Trần Trung Đạo cũng có lời thơ thật đẹp: “Ngựa rừng xưa lạc dấu sơn khê”.

 

Về tiểu thuyết thì cũng nên nhắc tới chuyện dài “Vết thù hằn trên lưng ngựa hoang” của nhà văn Duyên Anh, đã được làm thành phim, hay cuốn “Ngựa chứng trong sân trường” cũng của Duyên Anh, rồi tập chuyện “Ngựa nản chân bon” của Nguyễn Mộng Giác … Hồi bé tôi có xem cuốn “Chuyến xe thổ mộ” của Bích Thủy và “Thần Mã” của Hoàng Đăng Cấp do Tuổi Hoa xuất bản. Nhớ lại cái thời học sinh mê đọc sách, mê đọc tiểu thuyết, dù thức khuya bị mắng vẫn không sợ, thấy thật vui. Tuổi trẻ bây giờ hình như không thích đọc sách nữa, chúng mê phim ảnh, mê trò chơi điện tử hơn.

 

Về âm nhạc, ngựa đã xuất hiện trong rất nhiều bài nhạc Việt. Như phần đầu bài, tôi đã nhắc tới các bài hát quen thuộc của Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Dân ca, Lê Uyên Phương…mà có lẽ ai cũng biết, không cần phải ghi chú. Tôi có anh bạn rất thích bài Đạo Ca 3 thơ Phạm Thiên Thư, Phạm Duy phổ nhạc. Anh nghe đi nghe lại nhiều lần rồi ghen tức với họ Phạm. Tôi tưởng anh ghen vì nghe nói vợ cả của Phạm Thiên Thư rất đặc biệt, tự tay cưới vợ lẽ cho chồng, nhưng anh bảo không phải. Anh tức vì Phạm Thiên Thư đã quá may mắn trong vai chàng dũng sĩ cỡi con ngựa vàng, mà cuối cùng ngựa vàng đã hóa thân thành người yêu, trong khi anh thì ngược lại, người yêu đang là người lại hóa thành ngựa! Thấy tôi vẫn tối tăm không hiểu anh giải thích rằng lúc mới cưới, vợ anh là cô gái đáng yêu làm sao, nhưng sau này lúc nào nàng cũng hí, cũng la hét, phi thật nhanh đi…shopping xài tiền, lại thích trang điểm sexy, điệu đà nhìn rất “ngựa”, không từ người hóa ngựa là gì! (Xin lỗi các chị, tôi chỉ lập lại lời anh than thở, và không chịu trách nhiệm về sự so sánh của anh!). Trong Rong Ca 9 của Phạm Duy cũng có bài Ngựa Hồng khá nổi tiếng, rồi bài Vó Ngựa Giang Hồ của Lê Mộng Nguyễn, Ngẫu Hứng Ngựa Ô của Trần Tiến… Trong bài Ghé Bến Sàigòn, nhạc sĩ Văn Phụng đã miêu tả “Ngựa xe như nước rộn ràng” hoặc trong bài Sàigòn của Y Vân: “Ngựa xe như nước trên đường vẫn qua mau”… Thế nhưng người nhắc tới ngựa nhiều nhất trong nhạc có lẽ là Trịnh Công Sơn, với những câu như: “Ngựa hồng đã mỏi vó chết trên đồi quê hương…Ngựa buông vó người đi chùng chân đã bao lần…Ngựa hí vang đường xa, vọng suốt đất trời kia…Đời vẽ tôi tên mục đồng, rồi vẽ thêm con ngựa hồng”…Tôi vẫn tiếc cho tài sáng tác âm nhạc của họ Trịnh, nếu anh không bị chủ nghĩa Cộng Sản làm lầm lạc thì hay biết mấy. Ngoài ra, một cô bạn đã nhắc tôi nếu viết về ngựa trong âm nhạc, đừng quên nói tới câu “Em tan trường về, anh theo Ngọ về”, tôi không biết có thích hợp hay không, dù rất có thể cô Hoàng Thị Ngọ này sanh vào năm ngựa.

 

Rất nhiều nhà điêu khắc, họa sĩ nổi tiếng đã tạc tượng, vẽ tranh ngựa in trên sách báo, trưng bày các viện bảo tàng, đền đài, lăng tẩm…Hầu hết các thành phố lớn trên thế giới đều có tượng danh nhân ngồi trên lưng ngựa đặt trang trọng ở các quảng trường, công viên hay trong những lâu đài. Tượng ngựa đá tạc nơi sườn núi Stone ở Mỹ, tượng ngựa Zizeka ở Czech là hai bức tượng công phu nhất thế giới. Được nhắc tới nhiều là nghệ sĩ Albert (Đức) chuyên khắc ngựa trên gỗ, Reni (ltalia) chỉ vẽ ngựa trên tường, Jerico (Pháp) chuyên vẽ ngựa đua, ngựa chiến. Họa sĩ Trung Hoa Từ Bi Hồng đã vẽ hàng trăm bức tranh ngựa với tư thế khác nhau rất sinh động, tranh ngựa của ông có mặt ở khắp nơi kể cả các nước Âu Mỹ, cho thấy loài ngựa rất được yêu quý. Riêng các bức tranh “Mã đáo thành công” thường được tặng cho những ai mới khai trương cửa tiệm hoặc để chúc thuận lợi cho người lập công danh trên quân trường. Hình ngựa cũng được vẽ làm tem thư khắp nơi trên thế giới.

 

Ngua 2 StoneMountain

 

 

Ngua 2 stone-mountain-bas-relief

 

Tượng ngựa đá tạc nơi sườn núi Stone ở Mỹ

 

Ngua 3 Ma dao

 

Tranh “Mã đáo thành công”

 

 

Ngựa được dùng trong giao thông liên lạc, khi săn bắn kể cả thay trâu bò cày ruộng. Phi nước đại là cách vận chuyển rất nhanh của ngựa, kỷ lục chạy nhanh nhất của ngựa ở cự ly 150 mét là 66km/giờ. Giống ngựa Ả Rập có thể chạy liên tục 250 km suốt ngày đêm trong những điều kiện khó khăn. Ngựa còn được huấn luyện biểu diễn trong các gánh xiệc. Ngựa có thể nhảy theo điệu nhạc, đi bằng hai chân sau, đứng thẳng bằng hai chân trước, khéo léo đi trên một quả cầu lớn mà không ngã hay mạnh dạn nhảy qua vòng lửa.

 

Nói chuyện ngựa thì cũng nên nhắc tới giống bọ ngựa hay còn gọi là ngựa trời, dù bé nhỏ mỏng manh nhưng con cái có gan ăn thịt con đực sau khi giao cấu xong, lý do là cần chất bổ trong lúc bụng mang dạ chửa. Một số phụ nữ Việt Nam bị “trọng nam khinh nữ”, bị các ông đì, kiếp sau đầu thai làm bọ ngựa cái coi bộ có lý à nhe!

 

Bạn chắc đã từng làm chủ ít nhất một “con ngựa sắt” trong đời, riêng tôi khi ở Việt Nam ngày nào cũng cỡi xe đạp đi học, đi chơi, con ngựa sắt này là tài sản quý giá mà gia đình đã sắm cho tôi. Tôi cũng hay chở ba tôi bằng xe đạp đi thăm bà con đoạn đường khá xa vì không có tiền đi xích-lô, tội nghiệp ông già phải ngồi phía sau hai chân đâu thoải mái. Ông Nguyễn Văn Hương thời ấy đã nổi tiếng vì dù là Đô Trưởng Saigon nhưng vẫn cỡi ngựa sắt đi làm, tức là đạp xe đạp chứ không thèm ngồi xe hơi.

 

Con ngựa với chiều cao hơn 2 mét Luscombe Nodram đã đạt kỷ lục ngựa cao nhất thế giới. Nó thuộc giống ngựa Shire và nặng gấp 3 lần trọng lượng của các con ngựa thông thường. Chú ngựa khổng lồ này đã cùng cô chủ Jane Greenman đến tham dự các show biểu diễn ngựa Sydney Royal Easter ở Brisbane và Melbourne, Úc. Hiện trên thế giới giống ngựa Shire chỉ còn gần 2.000 con, có nguy cơ tuyệt chủng.

 

Con ngựa mắc nhất là con Shareef Dancer, giá 40 triệu đô Mỹ nhờ đua 5 lần đã thắng giải nhất 3 lần và một lần hạng nhì. Chú ngựa Annihilator đứng hạng nhì với giá 19 triệu, kế tới là con Green Monkey với giá 16 triệu đô Mỹ khi chú vừa tròn 2 tuổi.

 

Ngua 4 Shareef Dancer

 

Con Shareef Dancer

 

Ngua 5 Annihilator

 

Con ngựa Annihilator

 

Con ngựa nhỏ nhất thế giới tên là Einstein, khi sanh ra nặng chưa đến 3 ký và cao chỉ khoảng 35 cm. Chú ngựa nhỏ nhì tên Thumbelina, khi 7 tuổi nó cao 43 cm và nặng 26 ký; Thumbelina sống chỉ 17 năm vì nhỏ con. Quả vậy, nhỏ con coi bộ khó sống dai, bằng chứng là mấy ông Tây ông Mỹ bự con sống thọ và sung sướng hơn dân An-na-mít ta nhiều.

 

Ngua 6 Einstein

 

Chú ngựa Einstein

 

Suốt hơn 150 năm, bất kể mưa hay nắng vào ngày thứ ba đầu tiên của tháng Mười Một, hàng trăm ngàn người đã hội tụ tại trường đua Flemington để theo dõi Melbourne Cup. Hàng triệu người trên thế giới cũng theo dõi cuộc đua này qua truyền hình, đài phát thanh. Melbourne Cup bắt đầu từ năm 1861, từ từ trở thành ngành kinh doanh lớn tại Úc với giải thưởng vào khoảng năm triệu đô Úc. Chú ngựa mang tên Archer là nhà vô địch đầu tiên và đã phải đi 800 cây số từ Nowra, New South Wales đến trường đua để ứng thí. Tuy nhiên, con ngựa nổi tiếng nhất Melbourne lại là Phar Lap. Cái tên Thái Lan này có nghĩa là tia chớp và điều đó cũng rất đúng. Phar Lap đã thắng 37 trên 51 cuộc đua mà nó tham dự. Nghe đồn rằng nó bị đầu độc nên chết vào năm 1932. Cơ thể của nó được trưng bày tại ba viện bảo tàng khác nhau: Bộ da của Phar Lap được để tại Melbourne, bộ xương thì ở New Zealand và trái tim thì chưng bày tại Canberra. Người Úc vẫn ví von có trái tim như Phar Lap bởi trái tim của nó to gấp đôi bình thường. Các chị có mong quý ông tim to như thế không? Tôi cũng hơi ngần ngại, tim to 9, 10 lỗ mà lại chứa hình ảnh các phụ nữ khác thay vì tha nhân, vợ con thì chẳng thà tim nhỏ còn tốt hơn, các chị nhỉ? Ngựa muốn tham dự Melbourne Cup phải từ ba tuổi trở lên, trọng lượng tối thiểu 49 ký. Có hàng trăm chú ngựa được đề cử tham gia mỗi năm nhưng cuối cùng chỉ 24 con được chọn ra thi. Melbourne Cup là sự tự hào của người Úc, không chỉ bởi giải thưởng lớn mà còn hội tụ tính chất đặc sắc của một lễ hội truyền thống có giá trị văn hóa.  

 

Hội đua ngựa Sài Gòn ra đời từ năm 1893, do một nhóm sĩ quan Pháp, chủ đồn điền, thương gia thành lập. Trường đua Phú Thọ ra đời năm 1932. Tại trường đua Phú Thọ Saigon, con ngựa nổi tiếng tên là Thoại Lan. Trong các năm 1970-1972, Thoại Lan gần như không có đối thủ lúc nào cũng về nhất.

  

Một cô ngựa nữa mà nhiều người biết đến là Makybe Diva. Diva là con ngựa duy nhất giành ba giải vô địch của Melbourne Cup vào các năm 2003, 2004 và 2005. Một bức tượng bằng đồng của Makybe Diva đã được tạc tại vùng quê của chủ nó tại thị trấn Port Lincoln miền Nam Úc. Con của Makybe Diva đã được trả năm triệu đô-la Úc bởi vì người ta hy vọng rằng nó sẽ thành một con ngựa nòi và sẽ về nhất như mẹ nó sau này. Viết tới đây tôi chợt nghĩ tới một nhóm nhỏ ở Montreal cùng với Toronto, Canada đã được thành lập để tạo học bỗng, giúp phương tiện cho con của các nhà dân chủ Việt Nam bị chết, bị cầm tù được có cơ hội học hành, vươn lên. Thật thế, ngoại trừ lý do nhân đạo mà mình cần giúp các cháu, những đứa con khốn khổ này biết đâu sẽ mang dòng máu bất khuất của cha mẹ, tương lai sẽ là nhân tài cho đất nước.

 

Chiếc váy ngắn “mini-ríp” (miniskirt, đôi khi viết với dấu nối: “mini-skirt”) cũng được bắt nguồn từ cuộc đua ngựa. Vào năm 1965, cô người mẫu nước Anh Jean Shrimpton đã làm nhiều người chú ý khi cô mặc một chiếc váy trắng rất ngắn đến xem Melbourne Cup. Lúc đó chiếc váy này đã gây phản cảm và bị cho là quá hở hang. Tuy nhiên cơn sốc cũng qua nhanh và váy ngắn đã được nhiều cô khác bắt chước mặc, riết rồi cũng quen mắt. Ngày nay, người đến xem đua ngựa cũng mặc đủ thứ trang phục từ cổ điển với mũ hay nơ kẹp trên đầu, đến các mốt mới kể cả các trang phục lạ mắt quái đản. Thật là một ngày hội tưng bừng không chỉ cho ngựa, cho dân đánh cá ngựa mà còn cho mọi người phô diễn thời trang. Người tới trường đua có khi không để xem ngựa, mà để ngắm người, khoe xem ai ăn mặc tóc tai “ngầu” hơn ai!

 

Ngua Jean_Shrimpton mini jupe

 

Jean Shrimpton với chiếc váy “lạ mắt” vào thời đó,

làm cho người đi qua còn phải ngoáy đầu nhìn lại.

 

Theo tài liệu của Liên đoàn đua ngựa thế giới IFHA, tổng thu hàng năm của kỹ nghệ cờ bạc qua các cuộc đua ngựa lên đến gần 120 tỉ Đô và riêng tại Mỹ là 14 tỉ. Các vụ cá ngựa chỉ riêng trong hai tuần tại Kentucky Derby đã lên đến hơn 100 triệu Đô, tạo ra hàng trăm ngàn công ăn việc làm. Cá độ qua đua ngựa là môn cờ bạc hợp pháp, có luật lệ đàng hoàng. Người ta có thể đánh cá nho nhỏ khoảng 10 đô lên đến hàng chục ngàn, không những mua độ trực tiếp tại các trường đua, ta còn có thể bắt độ các cuộc đua khắp thế giới nhờ máy điện toán (off-track betting-OTB), hay chơi game đua ngựa điện tử. Nhưng như các môn cờ bạc khác, đây cũng là cách làm tán gia bại sản cho nhiều người. Xem ra rất dễ ăn nhưng cũng rất dễ phải nhảy lầu tự tử vì thua cá! Tôi cũng nhớ người bạn xưa, hồi đó anh mê đua ngựa bằng máy game đặt tại các quán cafe. Anh thua cháy túi, lấy luôn cả tiền thuê nhà đem đi cúng… ngựa, cô vợ nhất định đòi ly dị. Chúng tôi lúc đó thương bạn, nhất là hai đứa bé nên đứng ra xin dùm và cho anh mượn 1 tháng tiền nhà để vợ con không bị đuổi ra khỏi chung cư. Anh hứa bỏ đua ngựa làm lại cuộc đời, nhưng không được bao lâu. Căn bệnh ghiền đã thấm vào máu anh nên rốt cuộc họ vẫn ly dị và chúng tôi mất toi tiền cho mượn! Thật ra thì người ta không phải chỉ chơi cá ngựa, mà còn đánh cá tất cả các cuộc thi đá banh, bóng rổ, boxing…Ngay cả vị nào sẽ được bầu lên chức Đức Giáo Hoàng hoặc cô Kate vợ hoàng tử Anh sẽ sanh trai hay gái mà người ta còn đem ra cá độ, thì chuyện gì khác mà người ta không đánh cuộc!

 

Nếu bạn nằm mơ thấy ngựa và muốn đánh số đề thì mua số 12 – 52 – 92. Trò chơi “Cờ cá ngựa” gồm bàn cờ, hột xí ngầu và các chú ngựa chờ vào “chuồng” để thắng cuộc cũng như các games ngựa của người tây phưong cũng rất thu hút.

 

Thịt ngựa rẻ hơn thịt bò, nên thỉnh thoảng người ta cũng trộn thịt ngựa vào thịt bò bán rồi bị khám phá, chẳng hạn cơ quan An toàn thực phẩm Anh (FAS) đã phát hiện sản phẩm thịt bò xay đông lạnh nhãn hiệu Findus (Thụy Điển) và Tesco (Anh) với tỉ lệ trên 60% là thịt ngựa. Tesco đã phải xin lỗi và thu hồi các sản phẩm “bị lỗi”. Sản phẩm Lasagne Beef của hãng Findus cũng bị phát hiện có chứa phần lớn thịt ngựa. Thế mới biết làm cái gì gian cũng có thể bị lộ tẩy không dấu lâu được – chỉ có tại các nước Cộng sản là sự thật bị bưng bít không tỏ lộ ra được thôi! Riêng xứ Mít ta lại có món độc đáo là tiết canh ngựa, nhưng báo có đăng tin một số người ở Lào Cai đã bị ngộ độc do ăn món huyết ngựa sống này. À, sẵn nhắc tới tiết canh tôi mới nhớ, hôm đó chúng tôi và mấy người bạn làm tiết canh vịt, các anh cá nếu tôi dám ăn một dĩa sẽ “chung” $200 đô Canada, tôi thích tiền quá nhưng chịu thua, bạn có tiếc dùm tôi không?

 

Cô Sarah Butler sống tại Yorkshire, nước Anh cũng nổi tiếng vì có bộ sưu tập đặc biệt với hơn 1000 chú ngựa nhồi bông làm đồ chơi. Tôi cũng rất thích các con thú nhồi bông, nhưng tính đủ các con gấu, chó, mèo mình có được chỉ khoảng 100 con, đa số là do mấy đứa cháu lớn rồi không thèm chơi nữa đem cho bác, cho mợ, chừng nào mới tạo được “record” đây!?

 

Ngua 7 Nhoi bong

 

Chú ngựa nhồi bông

 

Một chuyện cũng khá thú vị là ngựa được dùng để dẫn đường cho người mù thay vì chó. Mona Ramouni – một cô gái mù sống tại Michigan – Mỹ, không nuôi chó dẫn đường vì cô theo đạo Hồi, cho rằng chó là một loài vật mang lại sự ô uế. Thế nên cô đã nhờ chú ngựa nhỏ dẫn đường, chú ngựa này được huấn luyện ngoài việc dẫn đường rất tốt, khi cần còn cho Ramouni cỡi đi chơi, hơn cả chó vì không cỡi chó đi công chuyện được!

 

Bình thường chúng ta hay thấy chó và mèo được cho mặc quần áo, nhưng cũng không ít người đã cho ngựa mặc những bộ trang phục rất đẹp và mắc tiền. Rõ khổ, người dân nước tôi nghèo đói rách rưới, thiếu ăn thiếu mặc trong khi ở xứ Tự Do người ta tốn không biết bao nhiêu tiền may mặc cho thú vật.

 

Ngua 8 Mac ao quan

 

Quần áo cho ngựa

 

Nói về gây giống, chú ngựa Alflora của ông Peter Hockenhull ở Shrophire đã lập kỷ lục ngựa giống sản xuất nhiều con cháu nhất nước Anh. Trong “sự nghiệp” 16 năm, Alflora đã phối giống sản xuất tổng cộng 1331 con, với giá 3000 bảng Anh một lần. Được biết, mặc dù đã bước sang tuổi 23 nhưng chú ngựa này vẫn rất khỏe đem nhiều lợi nhuận cho chủ. Song le, kỷ lục của Alflora đang bị thách thức bởi những chú ngựa đua trẻ trung và khỏe mạnh khác như con ngựa Fair, 14 tuổi, đã giành chiến thắng ở lễ hội Cheltenham phối giống tạo ra 150 con trong năm và sẽ còn nhiều nữa.

 

Chú ngựa thông minh nhất thế giới tên là Lukas. Lukas đã được sách Kỷ lục Guinness công nhận về khả năng biết đếm, biết phân biệt chính xác 19 con số.

 

Mới đây, một tác phẩm điêu khắc được thực hiện bởi nghệ sĩ Tone Dew, East Yorkshire nước Anh đã được nổi tiếng vì ông đã dành hơn 1 năm để tạc chú ngựa gỗ xinh đẹp và khổng lồ. Rồi tới chú ngựa gỗ cho trẻ em cỡi tên là Bigger Bertie, cao 5m, nặng 2 tấn với danh hiệu ngựa đồ chơi lớn nhất thế giới.

 

Ngua 9 Ngựa gỗ Bigger Bertie

 

Ngựa gỗ Bigger Bertie

 

Nếu có đến Nam Úc, bạn hãy đi thăm con ngựa gỗ cách Adelaide khoảng 40 cây số ở phố Gumeracha, được mệnh danh là con ngựa lớn nhất thế giới cao bằng một căn nhà lầu 3 tầng.

 

Ngua 10 Gumeracha, Úc

 

Ngựa ở Gumeracha, Úc

 

Con ngựa của Denys d’Argos tuy rất đẹp nhưng chỉ là ngựa trong tranh. Tương truyền D’Argos vẽ bức tranh ngựa này giống đến nỗi có một đàn ngựa thật trông thấy đâm ra mê mẩn, bứt đứt dây cương xô đến làm bức tranh chút nữa bị phá hỏng.

 

Thôi nãy giờ dông dài đã nhiều, cảm ơn quý vị đã cùng tôi dong ruỗi trên xe ngựa từ Đông sang Tây, từ cổ sang kim, tôi xin “dừng bước giang hồ” tạm kết thúc ở đây. Chúng ta rời “chuyến xe thổ mộ” ghé vào chợ mua cành mai, vài cái bánh chưng chuẩn bị ăn Tết nhé.

 

Vâng, ngày Xuân gần kề, dù “kiêng” không muốn nhắc tới chuyện buồn, nhưng lòng tôi vẫn vấn vương khi nghĩ tới đại đa số người dân Việt thế kỷ thứ 21 mà vẫn lầm than trong kiếp “trâu ngựa” nghèo khổ. Tại hải ngoại thì vật chất có thể tốt hơn, nhưng nghĩ tới kiếp lưu vong xa nhà mà Từ Công Phụng trong bài Như Chiếc Que Diêm đã than: “Xót dùm cho tấm thân ta ngựa bầy đã xa”, lòng tôi cũng chùng xuống. Dù sao tôi cũng thân chúc tất cả trong năm mới này sẽ có những tâm tình mới, tích cực vươn lên để hạnh phúc hơn. Chúc quý vị nguyên năm giữ được miệng lưỡi luôn nói lời chân thành, uy tín vì “Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy”, một lời đã nói ra, bốn ngựa phi theo không kịp. Chúc quý vị có những thay đổi mới, đừng như “Ngựa quen đường cũ”, “Ngựa non háu đá” mà hãy “Thẳng như ruột ngựa” và luôn trọn tình trọn nghĩa như câu: “Khuyển, Mã chí tình”.

 

Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm trong bộ sấm ký đã có câu: “Mã đề dương cước anh hùng tận, Thân Dậu niên lai kiến thái bình”. Năm nay lại là năm Ngựa, chúng ta thử kiểm nghiệm xem sao. Cầu xin ơn Trên cho bọn chóp bu nhà nước, bọn công an “đầu trâu mặt ngựa” “ác với dân, hèn với giặc” sớm bị loại bỏ để người dân Việt được hưởng mùi Tự Do No Ấm thật sự. Riêng quý vị sẽ giữ vững dây cương trên cuộc hành trình tìm hạnh phúc, và khi tìm được rồi sẽ biết cách nắm giữ để san sẻ hạnh phúc của mình với người chung quanh.

 

Nguyễn Ngọc Duy Hân

http://duyhantrinhtayninh.blogspot.ca/

 

Mời bạn xem slide show bài hát Ngựa Phi Đường Xa do ban hợp ca Thăng Long trình bày:

http://www.youtube.com/watch?v=DHIx7ZnFbIY

email bạn gửi.Cám ơn chi Lucy Thái, anh Thanh Trương)

Năm Ngọ bàn chuyện
alt
                  ‘Thịt Ngựa , sữa ngựa’
                và thuốc Đông-Tây từ ngựa
                      :: DS Trần Việt Hưng ::

   Theo thông lệ hàng năm, cứ đến năm ‘con nào’, báo Xuân sẽ tràn đầy những bài viết về con vật biểu tượng cho năm đó..Năm Ngọ thường có những bài viết về Ngựa trong ca dao, tục ngữ, liên hệ giữa Ngựa và Người cùng những mô tả, liệt kê về các giống ngựa…Thịt ngựa cũng được BS Thú Y Nguyễn thượng Chánh trình bày qua những bài viết rất giá trị trên trang mạng khoahoc.net, đặc biệt là về công nghiệp thịt ngựa tại Canada và sau đó trong một bài khác ‘Treo đầu bò, bán thịt ngựa’ khi xẩy ra vụ ‘scandal’ về thịt ngựa..giả làm thịt bò tại Âu châu vào cuối năm 2013..
                             alt
     Vụ scandal trên, gọi đùa là ‘Horsegate’ được ‘phát hiện’ từ Anh quốc và sau đó lan rộng hầu như toàn Âu châu. Một số sản phẩm mang nhãn hiệu ‘thịt bò’ bị pha trộn hay có khi ghi là 100 % thịt bò..lại là thịt ngựa..Các sản phẩm này thường là những món ăn làm sẵn đóng hộp giấy như Lasagna của Findus, Canelloni, Spaghetti bologna, Moussaka, Thịt bằm Hachis.. bày bán tại các siêu thị Âu châu Auchan, Casino, Carrefour, Monoprix. Rất nhiều thành phẩm đã phải thâu hồi. Sản phẩm của những Công ty nổi tiếng như Nestle, Ikea cũng bị pha trộn..Thịt làm hamburger của Burger King (tại Âu châu) cũng không..thoát bị trộn thịt ngựa và Burger King đã phải chính thức lên tiếng ‘xin lỗi’ người tiêu thụ.. Các cuộc điều tra đã tìm được nguồn gốc pha trộn từ các nhà sản xuất thịt tại Rumania..(Paris Match 28 tháng 2, 2013)
     Tại Hoa Kỳ, vào giữa năm 2013 chuyện thịt ngựa đã được đưa lên báo chi, tuy không gây ồn ào nhưng cũng đủ làm các vị ‘Bảo vệ quyền sống thú vật’ khó chịu..Hoa Kỳ tuy không chính thức ‘cấm’ ăn thịt ngựa, chỉ ‘cấm hạ thịt’..nhưng nay (2013) Tòa án lại quyết định cho phép..giết thịt ngựa tại Hoa Kỳ..Quốc hội Hoa Kỳ đã cấm hạ thịt ngựa từ 2006 (thật ra Quốc hội Mỹ chỉ cấm chi tiền vào việc thanh tra và kiểm soát các lò mổ ngựa) nên mỗi năm khoảng 170 ngàn ngựa ‘phế thải’ đã được đưa sang Canada và Mexico để vào các lò mổ thịt. Luật này hết hạn vào năm 2013 nên nhiều lò mổ thịt ngựa tại Gallantin (Missouri), Sigourney (Iowa) Roswell (New Mexico)..đã nộp đơn để hoạt động
                  alt            
               Ngựa và Người :
      ‘Ăn thịt ngựa?’, nhiều người Âu-Mỹ..lắc đầu phản đối nhưng cũng nhiều người gật gù tán đồng. Trên thực tế, ngựa đã từng là con vật liên hệ mật thiết với con người, ngay từ khoảng 2500 năm trước Tây lịch, ngựa đã được xem là rất cần thiết cho sinh hoạt xã hội làm sức kéo, tải hàng, phương tiện chuyển vận và khi cần sẽ là thực phẩm cho người nuôi. Từ năm 900 trước TL, tại Trung Á người Assyria đã biết dùng ngựa kéo xe, kéo cày và làm phương tiện chiến tranh..Việc ăn thịt ngựa có lẽ đã xảy ra từ ..thời đồ đá. Những khai quật khảo cổ đã tìm ra xương ngựa trong các hang động tại Âu châu.

alt

      Việc ăn thịt ngựa cũng tùy thuộc một phần vào tôn giáo như các loại thịt khác (thịt bò với người Ấn giáo, heo với đạo Hồi..). Hồi giáo tuy không cấm thịt ngựa nhưng cũng khuyên đừng ăn. Do thái giáo cấm ăn vì ngựa không phải loài nhai lại và chân không móng đặc (?). Công giáo La Mã cấm ăn ngựa từ thế kỷ thứ 8 rồi bỏ lệnh cấm nhưng đến nay cũng chẳng bàn đến thịt ngựa..
     Ngựa được người Tây ban Nha đưa vào Tân thế giới từ thế kỷ 17 và sinh sôi nẩy nở để đến 1996, thống kê ước lượng Bắc Mỹ có đến trên 7 triệu con.
    Nếu người Anh xem ngựa như ‘bạn’, quý phái..cấm hẳn việc đối xử ‘thiếu văn minh’ với ngựa thì người Mỹ, đa chủng, nhìn ngựa dưới nhiều ‘cung cách’ khác nhau..Mỹ gốc Pháp, Ý, Đức ăn thịt ngựa thoải mái; Mỹ gốc Á đông như Tàu, Nhật, Việt thì thịt ngựa cũng như thịt bò, nhưng Mỹ gốc Ái nhĩ Lan thì thịt ngựa là..cấm kỵ tuyệt đối.
   Người Mỹ có những luật lệ..’kỳ dị’ về thịt ngựa : Để xuất cảng thịt ngựa sang các thị trường như Nhật, Pháp, trước đây hàng ngàn ngựa hoang và ngựa phế thải được hạ thịt tại một số Tiểu bang Miền Tây..Để cản trở việc hạ thịt, Chính quyền Mỹ đặt ra một luật lệ ‘đốt bạc’ theo đó Bureau of Land Management được giao nhiệm vụ bảo vệ đất đai, nguồn nước chống lại sự phá phách của ngựa hoang..Ngựa hoang sẽ bị ‘ruồng’, tập trung, bắt nhốt và giao cho tư nhân ‘đỡ đầu, nuôi như ..con nuôi’.Nhà nước chi khoảng 1000 USD để nhốt, chủng ngừa, làm giấy tờ cho từng con ngựa..Người nhận ‘con nuôi’ sẽ trả 125 USD lệ phí để nhận một con ngựa khoẻ, hoặc 25 USD nếu ngựa già hay què ? Người nhận nuôi sẽ chỉ cần ‘giữ’ ngựa trong một năm..và sau đó lại bán cho ..lò mổ..Khoảng 165 ngàn con ngựa đã..qua chương trình kỳ quái này từ khi khởi đầu vào 1982 để gây tốn phí cho Công quỹ trên 250 triệu USD. Đến 2007 các lò mổ ngựa tại Hoa Kỳ đóng cửa.. và hiện nay 2013 đang sửa soạn.. tái hoạt động..
         Thịt ngựa

alt

   Giá trị dinh dưỡng:
         Có nhiều nghiên cứu và phân chất về các thành phần dinh dưỡng của thịt ngựa. Cũng như tất cả mọi loại thịt động vật, thành phần dinh dưỡng thay đổi tùy theo vùng thân của động vật: thịt đùi khác với thịt vai, thịt mông..
Sau đây là vài số liệu tiêu biểu (100 gram) :
          – Thịt ngựa , tươi:
          – Calories                 133
          – Chất đạm               21 g
          – Chất béo                 5 g
          – Sắt                         3.8 mg
          – Sodium                   53 mg
          – Cholesterol             52 mg
      Bộ Canh nông, Ngư nghiệp và Thực phẩm Quebec (Canada) đưa ra những số liệu như sau (Viande chevaline , 100 gram crue):
     Năng lượng 133 cal=560 kJ ; Chất đạm 21.4 g ; chất béo 4.6 g và cung cấp % lượng cần thiết hàng ngày của sắt 27 %, vitamin B12 150 %, Niacin 39 %, Kẽm 32 %
   Viện Dinh dưỡng VN cho biết : 100 gram thịt ngựa cung cấp 181 calories, 21.5 g chất đạm, 10 g chất béo. Thịt ngựa chứa 21 % protid, 5-7 % lipid..các muối khoáng, vitamin A,E,B,PP,C..
   Thịt ngựa được xem là loại thịt tốt, rất nạc, màu đỏ xậm do chứa nhiều myoglobines và sắt..Thịt ngựa là nguồn cung cấp khá tốt về chất đạm, niacin, kẽm và vitamin B12.
     Trong bài ‘Thịt ngựa’ BS Thú y Nguyễn thượng Chánh (Canada) có nêu vấn đề Cadmium trong thịt ngựa :..’thịt ngựa chứa nhiều chất sắt và cũng nhiều cadmium hơn các loài gia súc khác. Đây là một kim loại có được từ các chất phế thải của kỹ nghệ khai thác các quặng đồng, chì và kẽm. Cadmium có nhiều trong kỹ nghệ mạ kền, trong các bình điện..Cùng trong một điều kiện môi sinh y nhau, thịt ngựa có chứa một lượng Cadmium cao gấp 50 lần nhiều hơn thịt heo. Cadmium tập trung nhiều nhất trong gan và thận của ngựa. Nếu bị nhiễm Cadmium trong thời gian lâu dài, hệ miễn dịch, hệ thần kinh và máu của bệnh nhân có thể bị tổn hại..’ Cộng đồng chung Âu châu (Union Européenne) đã có những nhận định và luật lệ về vấn đề này (Reglement (CE) 1881/2006) theo đó: lượng Cadmium trong các loài ngựa, lừa trung bình khoảng 10 microgram /1 gram thịt. Liều tạm được chấp nhận cho người tiêu thụ được định là 1 microgram/ kg mỗi ngày. Ngựa khi bị hạ thịt, càng già thì lượng Cadmium do tích tụ càng cao (tardivement abattus). Hàm lượng Cadmium trong gan 0.5 mg/kg, trong thận 1mg/kg và trong thịt 0.2 mg/kg Tiêu chuẩn an toàn theo EU là một người 60 kg có thể ăn khoảng 200 gram/ thịt ngựa mỗi tuần..(?) và nếu ăn thịt ngựa ‘tơ’ thì..chưa hẳn có vấn đề..
         Thịt ngựa và thịt bò
     Thịt ngựa thường được làm ‘giả’ thành thịt bò, nhất là trong các loại thịt xay, bằm pha trộn..
Sau đây là một bảng so sánh giữa thịt ngựa và thịt bò (100 gram phần ăn được:
                                                             Ngựa                 Bò
        – Nước (g)                                       64.4                 66.4
        – Chất đạm (g)                                 28.1                 26.4
        – Chất béo (g)                                  5.29                 3.78
        – Acid béo no SF (g)                          1.97                 0.94
        – Acid béo chưa no đơn MUFA             2.05                 1.03
        – Acid béo chưa no đa PUFA                1.06                 0.17
        – Sắt (mg)                                         3.8                   1.9
   Thịt ngựa được xem là cung cấp nhiều năng lượng hơn thịt bò, tuy cả hai loại thịt đều chứa nhiều chất đạm nhưng thành phần acid amin trong chất đạm của thịt ngựa cân bằng hơn, có nhiều glutamic acid, leucine, iso-leucine, valine.. Về chất béo thịt ngựa chứa nhiều acid béo chưa no nên có nhiều acid béo loại omega-3 và -6 hơn…Thành phần Sắt và Vitamin B12 trong thịt ngựa cao hơn thịt bò.
         Ngựa bạch..ngựa vằn:
     Ngựa bạch, ngựa trắng:
                  Với người tiêu thụ Âu-Á..thịt ngựa ‘màu nào’ cũng như nhau nhưng riêng tại Việt Nam, ngựa bạch lại được xem là một giống ngựa quý (?), ngoài loài địa phương còn có những loài được nhập cảng từ Tàu (ngựa Tây tạng, ngựa Mông cổ) để được chăm sóc riêng và nhân giống tại những trại chăn nuôi đặc biệt..như trại ngựa Bá Vân (Thanh Trì, Hà Nội của Hội Thú Y VN). Một thống kê không chính thức cho biết số lượng ngựa bạch tại VN chỉ khoảng 400-500 con, tập trung tại Hữu Kiên, Chi Lăng (Lạng Sơn). Giá một con ngựa bạch tại VN lên đến 20-30 ngàn USD.Ngựa bạch được khẳng định là.. khác với Ngựa trắng.
     Theo Hội Thú Y VN thì: những điểm để phân biệt ngựa bạch với ngựa trắng gồm
Ngựa bạch: – màu lông toàn thân màu trắng hồng
                   – Da màu trắng hồng
                   – Mắt màu hồng, quanh con ngươi có vành màu đồng lửa
                   – Miệng mũi, hậu môn, lỗ sinh dục đều mầu hồng đỏ
                   – Chân có móng sừng màu cước, ánh bạc

alt

     Tiến sĩ Võ văn Sự-Trưởng Bộ môn ‘Động vật quý hiếm và Đa dạng sinh học’ của viện Chăn nuôi cho biết: ‘thực chất ngựa bạch là ngựa bị bạch tạng’ và hiện tượng xẩy ra tùy thuộc vào một số điều kiện (?)
   Tuy nhiên, theo một số nhà nghiên cứu về ‘Ngựa có màu trắng’ (White horse) tại các ĐH Âu- Mỹ thì không có ngựa bạch tạng (There’s NO such thing as an albino horse), và theo định nghĩa của School of Veterinary Medicine của ĐH California, Davis thì White horse là ngựa khi sinh ra màu trắng và giữ nguyên màu này đến khi chết. Màu mắt của White horse có thể là nâu, lam hay hạt dẽ. Ngựa ‘true white’ là ngựa có gene chủ W, rất hiếm, tạm gọi loài này là ngựa bạch; những ngựa trắng khác tùy lông trắng nhưng trên thực tế là màu..xám nhạt (grey)

 alt

Ngựa ‘True white’ hay ngựa Bạch theo UCLA-Davis có bộ da không sắc tố, lông trắng và là loài có gen chủ W, hiện tượng có thể xảy ra cho những giống Thoroughbreds, Ả rập, American White..Màu đỏ nơi mắt ngựa bạch được giải thích là đồng tử không có sắc tố màu, chỉ có hemoglobin.
Ngoài loài Dominant White, các nhà nghiên cứu về ngựa màu trắng còn phân loại những loài khác như Sabino-white, loài màu xám nhạt có những gen cream như Cremellos, perlinos..
Ngựa vằn :
                      alt  alt
     Họ hàng với ngựa và lừa còn có ngựa vằn, trên thân có những vằn trắng đen độc đáo của thảo nguyên Phi châu. Con số ngựa vằn hiện nay chỉ còn khoảng 750 ngàn con, cũng bị săn bắt để lấy da và thịt.. Ngựa vằn nặng trung bình khoảng 350 kg, dài 2-2.5 m và cao cỡ 1.3m, sống thành nhóm (harem) với một ngựa đực cùng 2-6 ngựa cái và nhiều ngựa con. Ngựa vằn khó thuần hóa. Thịt ngựa vằn được bán rộng rãi tại những vùng Đông và Nam Phi châu và được xem là một nguồn cung cấp chất đạm..rẻ tiền.

 alt
     Món ăn từ thịt ngựa

alt

   Thịt ngựa, nói chung có thể được chế biến thành nhiều món ăn tương tự như thịt bò. Tuy nhiên thịt ngựa mềm và mau chín hơn. Những người ‘sành ăn’ cho rằng thịt ngựa có vị ‘ngọt phối hợp giữa thịt bò và thịt rừng’. Thịt ngựa càng tơ màu càng nhạt và càng mềm (theo kiểu thịt bê và thịt bò). tuy nhiên thịt ngựa già cũng không ‘dai’ theo tuổi..(?)
      Bộ Canh nông Quebec (Canada) đã đưa ra những ‘lời khuyên’ để chế biến thịt ngựa: ‘Conseils pratiques pour la cuisson’:
     ..’ Thịt ngựa rất mau chín, thời gian nấu nướng cần ngắn, nhanh..Trước khi chiên, nướng nên đảo qua thịt trong một chảo thật nóng để giữ thịt khỏi bị ..khô.. Để rôti 450 g thịt ngựa chỉ cần 10-15 phút, thịt ngựa tơ từ 20-25 phút..Sau khi rôti, lấy thịt khỏi lò và để 3-5 phút rồi mới xắt miếng..Thịt đông lạnh có thể nấu nướng ngay mà không cần xả đá (defrost)..
  

alt

                       1- Collo
2- Scannatura
3- Punta
4- Fusello di spalla
5- Spalla o spallotto
6 Brione
7- Gerretto anteriore
8- Reale
9- Controfiletto
10- Filetto
11- Pancia
12- Diaframma o Pantina
13- Scamone
14- Fesa francese
15- Noce
16- Sottofesa o fesa di mezzo
17- Magatello
18- Gerretto posteriore

   Bộ Canh nông Quebec cũng phân loại thịt ngựa thành những loại như : thật mềm : phi-lê ; mềm : contre-filet, faux-filet, surlonge.. và tương đối mềm : thịt lưng.. Tất cả đều nên nấu nướng ở nhiệt độ 325 độ F (165 độ C) .Thịt ngựa tươi có thể tồn trữ trong tủ lạnh ở 32-40 độ F (0-4 độC) trong 2-3 ngày. Thịt đông lạnh (-18 độ C) giữ được hương vị trong 4 tháng.      
                         alt   alt

Món thịt ngựa trên thế giới :
     Theo Huffington Post ngày 17 tháng 2, 2013 thì 9 quốc gia đứng đầu thế giới về ‘ăn thịt ngựa’ được liệt kê như sau: Pháp, Trung hoa, Kazakhstan, Indonesia, Đức, Bỉ, Nhật, Thụy sĩ và Scotland..

                    alt

Âu châu:
     Tại Âu châu, thịt ngựa được tiêu thụ tại nhiều nơi, ngoại trừ Anh (không kể Scotland) là nơi phong trào phản đối và tẩy chay lên đến mức cao nhất.
Tại Pháp: thịt ngựa được bán tại những cửa hàng chuyên biệt Boucheries chevalines, và từ 1990 tại các siêu thị thực phẩm. Người Pháp có..truyền thống ăn thịt ngựa từ lâu đời và phong trào lên cao nhất vào lúc ‘Paris bị vây hãm ‘ (1870). Thịt ngựa được xếp vào hạng ‘mỹ vị’, món ăn ‘cao cấp'(haute cuisine). Larousse Gastronomique ghi lại là ngày 6 tháng 2, 1856 các đầu bếp nổi tiếng ở Paris đã tổ chức một bữa đại tiệc với những món ăn hoàn toàn từ thịt ngựa như xúc xich, jambon, thịt ngựa hầm, nấu nấm, nướng, phi lê..khoai tây chiên bằng mỡ ngựa..Khách tham dự bữa tiệc gồm cả Alexandre Dumas, Gustave Flaubert..Isidore Geoffrey St Hilaire (1856) đã viết cả một tập sách về thịt ngựa : Lettres sur les Substances Alimentaires, et particulièrement la Viande de cheval..
        alt  alt

                           Haute cuisine
Tại Đức : Món ăn truyền thống Sauerbraten là thịt ngựa nấu chua ngọt, rất phổ biến trong vùng Rhenanie. Những món thịt ngựa nổi tiếng khác như thịt ngựa quay (Pferderostbraten) và nhiều loại xúc xích thịt ngựa Rosswurst..
         alt     alt
 Pferderostbraten                                                        Sauerbraten with potato dumplings

Tại Bỉ : Thịt ngựa được tiêu thụ dưới dạng phi-lê hun khói, xắt lát mỏng kiểu jambon, kẹp trong sandwich hay ăn theo thịt nguội (cold cut). Thịt ngựa cũng được chế biến thành dồi và xúc xích dạng vuông để phân biệt với thịt bò.

alt

Tại Ý : thịt ngựa rất được ưa chuộng và được chế biến thành rất nhiều món ăn : từ hầm (pastissada), steak, steak thịt ngựa non (Bistecca di puledro)..Thịt xắt lát mỏng hay sfilacci rất thông dụng; Mỡ ngựa dùng trong pezzetti di cavallo. Rất nhiều loại dồi và xúc xich làm bằng thịt ngựa như Prosciutto di cavallo, Salame di cavallo
 

 alt

     Tại Thụy Sĩ thịt ngựa được công khai bán như thực phẩm bình thường. Thịt ngựa tơ (Viande de poulain từ 7-9 tháng) tại Thụy sĩ còn được ghi nhãn rõ rệt theo kiểu Appelation contrôlée, ghi rõ xuất xứ. Thịt ngựa được dùng nấu nướng thay thịt bò và trong các loại xúc xích

alt

Bắc Mỹ :
Tại Canada : Theo BS Thú y Nguyễn thượng Chánh thì thịt ngựa không mấy được ưa chuộng tại Canada (?). Trên thực tế, việc hạ thịt và chế biến món ăn từ ngựa..rất phát triển tại Quebec, thịt được bán rộng rãi tại các siêu thị, và không chỉ tại Quebec, thịt ngựa cũng được bán thoải mái tại chợ trời Gradville Island , Vancouver BC và cả Toronto..Do thừa hưởng văn hóa Pháp nên dân Quebec cũng ‘chén thịt ngựa’ theo kiểu Paris. Bộ Canh nông Quebec còn quảng cáo và chỉ cách làm các món Steak de cheval au poivre (bíp-tết thịt ngựa ướp tiêu hạt), Poire de cheval grillé à la coriandre fraiche (thịt ngựa nướng, ăn vơi ngò tươi)
                                   alt
                                              Poire de cheval grillé à la coriandre fraiche

alt

   Tại Hoa Kỳ : Món thịt ngựa được xem là ‘kỵ’ như kiểu người Anh. Tiểu bang California có luật (1998) cấm hạ và bán..thịt ngựa. Nhưng từ tháng 11 năm 2011, Liên bang đã bãi bỏ luật cấm hạ thịt ngựa. Ngựa trước đây phải đưa sang Mexico và Canada để giết thịt, nay được hạ ngay tại Hoa Kỳ..Người Mỹ đã có một thời ăn thịt ngựa (Tiệm thịt Carlson tại Westbrook, Connecticutt đã bán mỗi ngày 6 ngàn pound thịt ngựa -1973; Club của Nhân viên/Giáo sư ĐH Harvard có món thịt ngựa trên thực đơn cho đến 1985.), sau đó chuyện thịt ngựa chìm vào..bi mật và chỉ được ‘truyền tai’ kiểu tin đồn như món ‘horse tartare’ tại Nhà hàng Well’s Diner ở NewYork (2012), và thịt ngựa tại McAndrew’s, Monsu Philadelphia (2013)..
Á châu :
     Tại Á châu, thịt ngựa được xem là món ăn thông thường như thịt bò, thịt lừa..
     Tại Trung Hoa, thịt ngựa được tiêu thụ phổ biến tại Quế lâm (Quảng Tây) và tại Vân Nam. Quế lâm có món Ma-rou mì fản = Mã nhục mì phạn = Hủ tíu thịt ngựa, nổi tiếng trên toàn quốc. Trung hoa hạ thịt mỗi năm khoảng 1 triệu 700 ngàn con ngựa (204 ngàn tấn thịt).

 alt

     Người Nhật có lẽ mê thịt ngựa nhất tại Á châu..tiêu thụ khoảng 7500 tấn thịt ngựa/năm.Trong khoa nấu nướng Nhật, thịt ngựa được gọi là sakura hay sakuraniku (sakura= hoa anh đào; vì thịt màu hồng như hoa đào). Basashi là thịt ngựa tươi, xắt mỏng ăn sống theo kiểu sashimi, chấm nước tương, ăn với gừng xắt mỏng ngâm chua. Baniku và Bagushi là những món thịt ngựa nướng và xỏ que nướng lụi. Tại Nhật, thịt ngựa cũng được nấu chin và đóng hộp theo kiểu ‘corned’ beef..Tại hạt Nagano, thịt ngựa được xem là món ăn kéo dài tuổi thọ cho cư dân (tuổi thọ trong bình là 80.8), hai hạt Nagano và Kunamoto tiêu thụ đến 2200 tấn thịt ngựa, chiếm đến 30 % số lượng thịt ngựa ‘ăn’ tại Nhật..

alt

Indonesia có những món thịt ngựa satế ..Philippines ăn thịt ngựa tương tự như thịt bò và không phân biệt giữa bò và ngựa

alt

Việt Nam :
     Tại Việt Nam việc ăn thịt ngựa là một chuyện bình thường, ít người quan tâm. Ngựa không được nuôi để ăn thịt, nên thịt ngựa không mấy phổ biến, hiện nay ngoài lượng thịt ngựa địa phương, Việt nam còn nhập cảng thêm thịt ngựa để cung cấp cho thị trường tiêu thụ.

alt

   Làng Bình Đà (Hà Tây) Bắc VN hiện được xem là trung tâm giết thịt ngựa của miền Bắc, mỗi ngày ‘hạ’ khoảng trên 10 tấn thịt và thịt ngựa được ‘chế biến’ thành thịt bò..cung cấp cho các quán phở tại Hà Nội, xương tập trung để nấu cao.. (Nông thôn Ngày nay; Việt báo.Việt Nam ngày 17-4-2007)..Tại Sài Gòn, trước 1975 thịt ngựa với số lượng nhỏ, được chế biến thành những món ăn như nướng vỉ, bip-tết tại những Nhà hàng như Trung Thành, Tri kỷ..
   Theo ‘cao trào’ ăn uống ngày nay tại VN, thịt ngựa đang được quảng cáo là..món ăn bổ dưỡng rồi ‘bổ dương’, làm tăng lực, tăng tuổi thọ..ăn thịt ngựa..khoẻ như ngựa. Rất nhiều món ăn từ thịt ngựa trên các thực đơn của các Nhà hàng ‘cao cấp’ từ Bắc xuống Nam như : Thịt ngựa cuốn rau củ nướng, cuốn bánh tráng; Thịt ngựa bằm xúc bánh đa ; Thịt ngựa hầm nấm..xào cà chua, xào lá lốt và dĩ nhiên là những món (như thịt bò) lúc lắc..Cao cấp hơn thì có Đuôi ngựa hầm thuốc bắc; Bờm ngựa, giòn và béo chấm ..tương gừng..Sách dạy nấu ăn của Nhật Quỳnh có tên ’30 món ngon từ thịt ngựa’..
   Dân thiểu số H’Mong tại Cao nguyên Bắc Việt có món ‘Thắng cổ’ thịt ngựa truyền thống. Thắng cổ có thể do từ tiếng Hán-Việt: Thang-cốt= Canh xương nhưng cũng có thể từ tiếng H’Mong: thoảng, cổ= Nồi nước, là một món canh ‘tạp-pin-lù’ nấu từ những phần còn lại của ngựa sau khi lấy thịt (thân bắp, nạc riêng để bán) như xương, gân cốt bạc nhạc, mỡ, thịt vụn, lòng..cho hết vào chảo nấu với gia vị.. Khi sôi được dùng như món canh, húp trực tiếp..

 alt
Một chảo thắng cố

   *  Ngựa trong Y dược :
                   Huyết thanh ngựa

alt

  Máu ngựa đã được dùng trong Y học để chế tạo nhiều loại huyết thanh chống nọc độc khi bị rắn, nhện cắn..
     BS người Đức Emil von Behring (1893) đã dùng huyết thanh từ ngựa đã được tạo miễn nhiễm để trị bệnh sưng yết hầu (diphteria), và phương pháp dùng huyết thanh ngựa để trị bệnh được gọi chung là Serum therapy. Ngựa khỏe mạnh được lựa chọn và nuôi riêng, được chích những liều độc tố (toxin), tử liều nhỏ đến liều tăng dần của vi khuẩn hoặc nọc độc(venoms) của côn trùng như nhện độc (black widow), rắn độc..Cơ thể ngựa tạo ra những chất kháng độc (antitoxins) và kháng nọc (antivenoms) trong máu.   Những chất kháng độc này có tính cách đặc trị và được dùng để trị những trường hợp nhiễm riêng từng độc tố như diphteria, tetanos hoặc khi bị cắn theo riêng từng loài rắn (như rắn chuông=rattlesnake, rắn hổ..), loài nhện độc.. Những người bị dị ứng với máu ngựa cần được thử nghiệm phản ứng ngoài da trước khi dùng antitoxin hoặc antivenom.
   Huyết thanh ngựa cũng được dùng làm thuốc bảo vệ cơ thể những bệnh nhân được ghép, thay nội tạng.. trong những phản ứng ‘tống xuất’ vật lạ (reject): Serum anti-lymphocytaire (SAL). SAL từ máu ngựa đã trở thành lỗi thời do sự khám phá ra những dược phẩm chống-reject mới. Một loại SAL hiện còn đang được sử dụng là Thymoglobulines do Công ty Genzyme, sản xuất từ máu thỏ..
–   Dược phẩm Premarin :

alt

      Một dược phẩm rất quen thuộc với quý vị Y-Dược sĩ là Premarin được chế tạo từ nước tiểu của ngựa cái trong giai đoạn mang thai = Pregnant mare’s urine ..được dùng để điều trị các rối loạn về kích thích tố nơi phụ nữ. Premarin do Công ty dược phẩm Wyeth (từ 2009 đã sát nhập vào Pfizer) bào chế và đưa ra thị trường từ 1942. Premarin được cho là chứa những estrogen’liên kết’ nguồn gốc từ ngựa (conjugated equine estrogen= CEE). Estrogen trong Premarin gồm estrone >50%, equilin 15-25 % và equilenin. Estrone này ở dạng sulfate kết hợp trong phân tử có một nhóm ưa nước (hydrophilic) nên cơ thể dễ hấp thu.Estrone sulfate được chuyển thành estradiol ngay sau khi uống (estradiol là một kích thích tố tự nhiên, sẵn có trong cơ thể phụ nữ). Premarin được dùng nơi phụ nữ ở giai đoạn mãn kinh, trị các rối loạn như bừng mặt (hot flashes), khó chịu, ngứa, khô nơi vùng sinh dục..
   Premarin đã là chủ đề của nhiều tranh luận và tranh tụng về nhiều vấn đề từ nuôi dưỡng ngựa, bản quyền thuốc đến nguy hại do dùng kích thích tố.
     Các tổ chức ‘Đòi quyền lợi cho Thú vật’ phản đối việc nuôi ngựa để lấy nước tiểu, cho rằng ngựa bị đối xử tệ hại, gây ‘đau khổ’ và chết non..Cả triệu ngựa cái và ngựa con đã bị đối xử thiếu nhân đạo và bị giết..làm thịt ? (Ngựa cái sau khi cho thụ tinh, bị nhốt liên tục trong 6 tháng trong những chuồng chật hẹp, đeo bao plastic để thu nhặt nước tiểu trực tiếp, những bao này giới hạn các hoạt động của ngựa, gây nhiễm trùng. Ngựa bị nhốt không hoạt động thường chết non và bị thương tật..Ngựa con sinh ra cũng èo ọt và thường bị loại để giết thịt)
     Những dược phẩm ‘generic’ để thay thế cho Premarin (như của Công ty Duramed) đều bị Wyeth-Ayers kiện để ngăn chặn với lý do ‘ Dược phẩm generic chứa những steroids tổng hợp nên không thể tương đương về phương diện sinh học với Premarin, còn có thêm equilin và equiletin có thể có thêm hoạt tính’ . FDA đã không ‘đồng thuận’ về dạng generic của Duramed chứa đến 5 loại steroids và không được xem là có ‘khả năng sinh học tương đương’ (bioequivalent) với Premarin (NewYork Times 30 tháng 7, 1995).
     Các nghiên cứu từ 1975 ghi nhận theo thống kê có, sự gia tăng đáng kể về ung thư màng nhầy tử cung nơi những phụ nữ dùng Premarin lâu năm. Từ 1976, dược phẩm Premarin đã phải ghi những cảnh báo này trên nhãn. Năm 2005, National Institutes of Health (USA) từ kết quả của một thử nghiệm lâm sàng quy mô rộng trong Chương trình Women’s Health Initiave (WHI) đã kết luận : Sử dụng lâu dài progestin và estrogen có thể làm tăng nguy cơ bị stroke, nhồi máu cơ tim, vón cục máu và ung thư vú (Archives of Internal Medicine Số 165-2005) Ngay sau khi kết quả này được công bố, thương vụ của Wyeth (do Premarin và Prempro đã giảm từ trên 2 tỷ USD (2002) xuống còn khoảng 1 tỷ USD (2006).
     Một số vụ kiện đã xẩy ra tại Hoa Kỳ, cho là Premarin và các kích thích tố loại estrogen, progesterone đã gây những tai hại cho người sử dụng. Tuy nhiên các Công ty Wyeth, Pharmacia & UpJohn đều thắng kiện. Tòa Án đã bác bỏ nhiều vụ khiếu tố viện dẫn không đủ bằng chứng để xác định việc dùng riêng kich thích tố trị liệu đã gây ra ung thư. Rất nhiều yếu tố, khi tổng hợp chung đã gây ung thư vú và Y học cho đến nay chưa xác định được vai trò của từng yếu tố. Ngoài ra theo Wyeth thì trong báo cáo WHI : 99.62 % phụ nữ đã dùng Premarin, Prempro.. không bị ung thư vú..
Sữa ngựa và Kumis

alt

      Các nhà ‘Bảo vệ thú vật’ tuy phản đối việc ăn ‘thịt ngựa’ nhưng không đề cập đến vấn đề ‘uống sữa ngựa’. Sữa ngựa là một thành phẩm có phần xa lạ với giới tiêu thụ Âu Mỹ và có lẽ được dùng tương đối giới hạn tại vùng thảo nguyênTrung Á nhất là tại Mông cổ, và các quốc gia như Thổ nhĩ Kỳ, Kazakhstan, Kyrgyzstan..và sản phẩm thông dụng nhất từ sữa ngựa là Kumis
     Sữa ngựa rất ít được chú ý so với sữa bò, trâu, dê..Trước đây vào đầu thế kỷ 20, sữa ngựa được giao tận nhà tại Đức, nhưng sự tiêu thụ giảm dần rồi gần như biến mất cho đến gần đây (2013), phong trào dùng sữa ngựa đã trở lại tại Pháp, Bỉ, Hòa lan và Na Uy..Sữa ngựa (Lait de jument) được bán tại những chợ thực phẩm lớn ở Paris như le Bon Marché..Khoảng 30 triệu người trên thế giới dùng sữa ngựa (đa số trong vùng Đông Âu vàTrung Á). Tại Nga có khoảng trên 250 ngàn con ngựa, thuộc các chủng chọn riêng, được nuôi để lấy sữa, tại Hungary có khoảng trên 40 ngàn con..

alt
Boulonnais

   Ngựa không được xem là loài thú nuôi để lấy sữa vì ngựa con lớn chậm và ngựa không cung cấp nhiều sữa. Ngựa cho lượng sữa cao nhất trong thời gian từ 4 đến 6 tuần sau khi sanh. Ngựa con ăn sữa mẹ sau 6 tuần gần như ngưng tăng trưởng nếu không chuyển sang ăn thực phẩm bổ túc. Ngoài ra, sau 6 tuần số lượng sữa cung cấp bắt đầu giảm, lượng protein (giảm từ 1-6 %), chất béo và khoáng chất (nhất là Calcium) trong sữa cũng giảm khá nhanh. Một ngựa cái có thể cung cấp trung bình từ 1000 đến 1200 lít sữa mỗi mùa sanh sữa kéo dài từ 5 đến 8 tháng; những chủng thuần lựa như Hungary Draughts, Haflinger, Bretons và Boulonnais.. có thể cho đến 3000 lít sữa/mùa..

alt
Haflinger

   Một số phân chất Sữa ngựa về dinh dưỡng được công bố tại Hungary, Nga.. ghi nhận :
Tỷ lệ (%) các thành phần chính:
          – Chất béo                   1.2 %
          – Chất đạm                  2.0 %
          – Lactose                     6.3 %
          – Khoáng chất               0.3 %
          – Calories                     480
   So sánh với sữa bò, sữa ngựa chứa ít chất béo hơn (sữa bò 3.7 %), và ít chất đạm hơn(bò 3.4 %) nhưng lactose cao hơn (bò 4.8 %). Sữa ngựa gần như sữa người và được xem là loại sữa tốt nhất để thay cho sữa người (Người : 4 % chất béo, 1.1% chất đạm, lactose 6.8 %) (On Food and Cooking-Jarold McGee)
     Về thành phần chất đạm: Sữa ngựa chứa 80 % casein và 20% whey-protein (whey là phần chất lỏng tách ra khỏi phần đông đặc=casein). Trong whey protein có nhiều albumin như alpha-lactoalbumin, serum albumin và globulin như beta-lactoglobulin, immunoglobulin..
     Về chất béo: Sữa ngựa chứa tỷ lệ cao các acid béo palmitic, oleic và linoleic.
         – Acid béo no tổng cộng: 55.30%
         – Acid béo chưa no           44.70 %
(EPA chỉ chiếm 0.02 % và DHA chỉ khoảng 0.03%
Về Vitamins:
     Sữa ngựa chứa (mg/kg : Vitamin A :0.88 ; D3 0.0054 ; E 1.342; K3 0.043 và C 23.8
     Khoáng chất: Sữa ngựa chứa từ 0.03-0.04 % Calcium và 0.014-0.015 % Phosphorus, hoàn toàn không có Sắt, Đồng và Kẽm..
   Tại Nga, sữa ngựa được dùng làm thuốc bổ, tăng lực và có riêng những Cơ sở chữa bệnh bằng sữa ngựa, điều trị đủ loại bệnh về tiêu hóa, hô hấp, bài tiết, sinh dục và..thần kinh.
   Viện ĐH Jena (Đức) có làm một thử nghiệm nhỏ (2013) dùng sữa ngựa để trị những rối loạn đường ruột như ulcerative colitis.. Những người thử nghiệm, không chọn trước, được cho dùng mỗi ngày 250 ml sữa ngựa hoặc placebo trong 2 tháng. Kết quả là nhóm dùng sữa ngựa giảm được đau bụng và ít phải dùng thuốc hơn (Health news-Dailymail reporter 18-08-2009)
     Kumis (Kumiss =Koumis)

alt

   Kumis là một loại thức uống lên men làm từ Sữa ngựa. Đây là một món truyền thống của vùng Trung Á.
     Kumis được chế tạo bằng cách để lên men ‘tự nhiên’ sữa ngựa tươi từ vài giờ đến vài ngày. Sữa thường được quậy, lắc gần như cách làm bơ. Theo truyền thống Mông cổ, sữa được lên men trong các túi đựng làm bằng da ngựa, đeo trên lưng ngựa, túi lúc lắc khi ngựa di chuyển; trong khi đó tại vùng Trung Á (Tàu), túi đựng sữa ngựa được treo trước cửa nhà, gia chủ và khách khi ra vào nhà thường ‘đập’ vào túi để giúp sự lên men..
   Ngày nay, sự lên men được kiểm soát ‘khoa học’ hơn : sữa ngựa được cho lên men ở nhiệt độ 27 độ C trong 2-5 giờ. Chủng men được dùng là các nấm mốc Saccharomyces, Torula, Candida và Kluyveromyces..Trong tiến trình lên men, lactose trong sữa ngựa được chuyển biến thành lactic acid, ethanol và carbon dioxide. Thành phẩm kumis chứa từ 0.7-2.5 % alcohol, có vị hơi chua (0.5-1 % acid) và một lượng nhỏ hơi carbonic Một số bộ lạc du mục tại Trung Á còn làm lạnh kumis đễ giúp tăng độ alcohol
        Ngựa trong Dược học cổ truyền Ta và Tàu
       Dược học cổ truyền Ta và Tàu dùng thịt ngựa (Mã nhục) và một số bộ phận từ ngựa như xương, sữa.. để làm thuốc kể cả sạn (sỏi) trong bao tử và trong ruột ngựa (Mã bảo)
     Thịt ngựa được xem là có vị ngọt/chua, tính hàn có các tác dụng trừ nhiệt, hạ khí, trương cân..
Mã bảo được xem là có vị ngọt/mặn, tính mát có tác dụng trấn kinh, hóa đàm, thanh nhiệt và giải độc.Mã bảo dùng trị kinh giãn, đảm nhiệt nội thịnh, thần chí hôn mê (?), ác sang thũng độc. Theo Cây thuốc và Động vật lảm thuốc ở Việt Nam, Tập 2 trang 1174 cách lấy ‘mã bảo’ :’Khi giết ngựa, mỗ dạ dày, ruột lấy sỏi ra rửa sạch, phơi khô..Dược liệu có kich thước đa dạng..nặng 0.5-2kg mặt ngoài màu lục nhạt hay trắng có nhiều vân.’ được dùng trị co giật, động kinh..
     Xương ngựa : Tại Việt Nam, xương ngựa được nấu thành cao để chửa cơ thể suy nhược nơi người bệnh lâu ngày, thuốc bổ cho phụ nữ sau khi sanh, trẻ em ốm còi..

alt
Bạch Mã Tửu Thảo Nguyên

     Trên thị trường ‘thuốc Bắc’ có những quảng cáo rầm rộ là ‘Cao ngựa bạch quý và tốt hơn cao ngựa..thường’. Giá cả khác biệt ‘khủng khiếp’ : cao ngựa bạch 100-150 USD/100g ngựa thường 50-70 USD.Trên thực tế, theo thẩm định của Hội Chăn nuôi VN thì ..không có gì khác biệt trong các loại cao ngựa trên thị trường VN và cũng không có cách nào để phân biệt cao ngựa bạch và cao ngựa ..thường (?). Theo ‘thầy thuốc nhân dân’ Nguyễn Xuân Hường thì cả cao ngựa bạch lẫn cao ngựa thường đều có tác dụng chữa đau nhức xương khớp, mạnh gân, cường cơ..bổ dưỡng cơ thể..Cao ngựa bạch có thể..tốt hơn..do thành phần khoáng chất trong xương khác hơn (?)(BaoMoi.com ngày 01/09/2011)
     Dương vật ngựa dùng chung với Nhục thung dung (mỗi vị 20 gram) làm thuốc trị liệt dương.

 alt
Rượu Mã Pín Tửu

     Gan ngựa =Mã can dùng trị phụ nữ kinh nguyệt không thông, tâm phúc trề muộn
Y văn cổ truyền ghi lại:
     -Theo Tuệ Tĩnh (Nam dược thần hiệu): ‘Mã nhục, thịt ngựa. Vị đắng/cay; tính nóng có độc, giúp lớn gân, mạnh xương sống lưng, trị chứng thấp nhiệt, tê bại và lở đầu rụng tóc..
-Theo Hải thượng Lãn ông (Lĩnh nam Bản thảo):
                 ‘ Mã nhục, tục gọi là thịt ngựa
                   Không độc, đắng cay chữa ôn-thử
                    Lớn mạnh gân xương, xương sống lưng
                   Khi nóng, tỳ liệt, tóc hói đơ..’
     Tài liệu tham khảo :
         – Strange Foods (Jerry Hopkins)
         – Alimentaction : La viande chevaline (Gouvernement du Quebec : Agriculture, Pêcheries et Alimentation)
         – The Curiosities of Food (Peter Simmonds)
         – Các bài trên Wikipedia :
        – Horse meat
        – Horse Slaughter
        – White (horse).

__._,_.___

Attachment(s) from HUNG TRAN
1 of 1 File(s)
2- Xin Cám Ơn  2 Anh: Hưng (Tác giả bài viết) và  Trần Minh Trí (người thêm mầu và các hình ảnh đẹp &nghệ thuật.).
Thân ái,
Phúc, Sydney.

  (Nguồn: email bạn gửi. Cám ơn DS Trần Việt Hưng)

 

NGỰA TRONG ÂM NHẠC VIỆT NAM

Wednesday, January 22, 2014 2:51:35 PM

NGỰA TRONG ÂM NHẠC VIỆT NAM

1. Vài bài hát tựa đề có “Ngựa”:

Bài hát xưa nhất có lẽ là bài Lý Ngưa Ô. Nguyên thủy là một bài dân ca miền Nam, nghe nói do nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba ghi nhạc lai.

Nhạc sĩ viết bài tựa đề có “Ngựa” nhiều nhất là Phạm Duy:
Chàng Dũng Sĩ Và Con Ngựa Vàng tức Đạo Ca 3 (Phạm Thiên Thư – Phạm Duy)
Ngựa Hồng tức Rong Ca 9 (Phạm Duy),
Vết Thù Hằn Trên Lưng Ngưa Hoang (Ngọc Chánh và Phạm Duy)

Những nhạc phẩm khác do các nhạc sĩ khác với tựa đề có “Ngựa”:
Ngựa Phi Đường Xa là (Lê Yên)
Vó Ngựa Giang Hồ (Lê Mộng Nguyên)
Ngẫu Hứng Ngựa Ô (Trần Tiến)
Bông Hồng Cho Người Ngã Ngựa (Lê Uyên Phương)
Vó Ngựa Trên Đồi Cỏ Non (Giao Tiên)

2. Những bài có chữ “ngựa” trong lời nhạc:

Người “dùng” nhiều “ngựa” nhất là nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và những bài nổi tiếng có “ngựa” nhớ được là:
Xin Mặt Trời Ngủ Yên (Trịnh Công Sơn): …Ngựa hồng đã mỏi vó chết trên đồi quê hương…
Một Cõi Đi Về (Trịnh Công Sơn): … Một ngày đầu thu nghe chân ngựa về chốn xa …
Phúc Âm Buồn (Trịnh Công Sơn): …Ngựa xa rồi, người vẫn ngồi, bụi về với mây …
Dấu Chân Địa Đàng (Trịnh Công Sơn): … Ngựa buông vó người đi chùng chân đã bao lần …
Một Ngày Như Mọi Ngày (Trịnh Công Sơn): … Một ngày như mọi ngày, xe ngựa về ngủ say …
Đóa Hoa Vô Thường (Trịnh Công Sơn): … Ngựa hí vang đường xa, vọng suốt đất trời kia …
Xa Dấu Mặt Trời (Trịnh Công Sơn): …Vó ngựa trên đời, hay dấu chim bay…
Em Còn Nhớ Hay Em Đã Quen (Trịnh Công Sơn): … Nhớ ngựa thồ ngoại ô xa vắng …
Chỉ Có Ta Một Đời (Trịnh Công Sơn): …Đời vẽ tôi tên mục đồng, rồi vẽ thêm con ngựa hồng…
Trịnh Công Sơn còn nhiều bản nhạc khác có “ngựa” như là Giọt Lệ Thiên Thu, Có Những Con Đường, Rơi Lệ Ru Người, Thưở Bống Là Người …

Các nhạc sĩ khác:
Chinh Phụ Ca (Phạm Duy): …Ngựa hồng âu yếm bước sang, trên lưng có chàng trai trang…
Ra Biên Cương (Phạm Duy) … Trăng non dị thường, ngựa tung gió bước …
Như Chiếc Que Diêm (Từ Công Phụng): …Xót dùm cho thân ta ngựa bầy đã xa …
Một Mình Trên Đồi Nhớ (Từ Công Phụng): … Đồi xưa ngựa hồng đã khuất bóng hồn chênh vênh cỏ buồn …
Ghé Bến Sài Gòn (Văn Phụng): … Ngựa xe như nước rộn ràng…
Mộng Hải Hồ (Văn Phụng – Lữ Liên):… Lòng ta mơ tiếng vó ngựa chập chùng …
Sài Gòn (Y Vân): …Ngựa xe như nước trên đường vẫn qua mau…
Bài Ca Ngợi Tình Yêu (Thanh Tâm Tuyền – Phạm Đình Chương): …Con ngựa buồn lửa trốn con ngươi…
Hát Trên Đồi Tăng Nhơn Phú (Vũ Đức Sao Biển): … Ngựa hồng ơi bao nhiêu năm rồi …
Hồ Như (Hoàng Quốc Bảo): … Ngựa hồ như hí đứng thiên thu …
Mai Chị Về (Quang Dũng – Cung Tiến): … Ngựa lạc rừng hoang qua lướt qua …
Khi Xa Sài Gòn (Lê Uyên Phương): … Sài Gòn xe chiều rạt rời vó ngựa …
Đi Chơi Chùa Hương (Nguyễn Nhược Pháp – Trần Văn Khê) … Thầy theo sau cưỡi ngựa …
Đổi Cả Thiên Thu Tiếng Mẹ Cười (Trần Trung Đạo – Võ Tá Hân): … Ngựa rừng xưa lạc dấu sơn khê …
Nghe Tiếng Suối Đời Gọi Dửng Dưng (thơ Miên Du Đà Lạt-nhạc Vũ Thư Nguyên): …Bờ cát trắng ngựa hồng phi trong gió bụi …

Bài cuối cùng là Xin Giữ Lại Trái Tim Người (thơ Vương Ngọc Long – nhạc Phạm Anh Dũng): … Anh sẽ hứa nhưng đừng chờ em nhé – Một mai ngựa thồ mỏi vó chồn chân …

Phạm Anh Dũng
Tháng 1, 2014
Santa Maria, California USA

Mời nghe Xin Giữ Lại Trái Tim Người (thơ Vương Ngọc Long – nhạc Phạm Anh Dũng) Xuân Thanh hát, Huỳnh Nhật Tân hòa âm:
https://app.box.com/s/tjn2sdycuv4ap0noylaa
Lyrics:
http://lyric.tkaraoke.com/18651/Xin_Giu_Lai_Trai_Tim_Nguoi.html
Bài hát trich từ CD Tình Là Hư Không-Tình Ca Phạm Anh Dũng-Tiếng Hát Xuân Thanh-Huỳnh Nhật Tân hòa âm:
http://my.opera.com/phamanhdung1/blog/2011/09/17/cd-tinh-la-hu-khong-tinh-ca-pham-anh-dung-tieng-hat-xuan-thanh-2
http://files.myopera.com/phamanhdung1/blog/0XT2-sF.jpgCám ơn anh Phạm Anh Dũng

 

http://my.opera.com/phamanhdung1/blog/

  Mời quý Bạn xem playlist Year of The Horse do Sương Lam thực hiện

Playlist Year Of The Horse

http://www.youtube.com/playlist?list=PLCWHPuqIsqJMCpH0-HLzGohPChp3m2P5Z

Playlist Tet va New Year Hay Nhat

http://www.youtube.com/playlist?list=PLCWHPuqIsqJOEBUX39HNzoeEM1yijuX_l&action_edit=1

 

Suong Lam Portland has shared a video playlist with you on YouTube
23
videos
TetvaNewYearhaynhat
PLAYLIST  by Suong Lam Portland

One thought on “Giới thiệu tài liệu hay lạ về Năm Giáp Ngọ 2014

  1. Pingback: Happy Anniversary with WordPress.com- Chân thành Cảm Tạ | suonglamportland

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s